Prokofiev: Siergiej Prokofiew, kompozytor symfonii i oper

0

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew (1891-1953) był jednym z najwybitniejszych kompozytorów rosyjskich XX wieku, uznawanym za ikonoklastę i muzycznego buntownika. Na [maj 2024] roku, w wieku 133 lat od urodzenia, jego twórczość wciąż żyje, a dzieła takie jak balet „Romeo i Julia” czy bajka muzyczna „Piotruś i wilk” należą do kanonu muzyki klasycznej. Jego życie osobiste, naznaczone dwoma małżeństwami i trudną sytuacją rodzinną po powrocie do Związku Radzieckiego, stanowi ważny kontekst dla zrozumienia jego twórczości i losów.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [maj 2024] roku, w wieku 133 lat od urodzenia.
• Żona/Mąż: Carolina (Lina) Codina, Mira Mendelson.
• Dzieci: Dwóch synów.
• Zawód: Kompozytor, pianista.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie dzieł takich jak balety „Romeo i Julia”, „Kopciuszek”, opera „Miłość do trzech pomarańczy”, bajka muzyczna „Piotruś i wilk” oraz muzyka do filmu „Aleksander Newski”.

Podstawowe informacje o Siergieju Prokofiewie

Dane biograficzne

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew urodził się 27 kwietnia 1891 roku (według starego stylu 15 kwietnia) w Sontsowce, w Imperium Rosyjskim, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 61 lat. Ironią losu jest fakt, że jego odejście zbiegło się w czasie z datą śmierci Józefa Stalina, co spowodowało, że informacje o śmierci wielkiego kompozytora Siergieja Prokofiewa zostały niemal całkowicie przyćmione przez żałobę narodową ogłoszoną po śmierci radzieckiego dyktatora.

Warto wiedzieć: Zmarł tego samego dnia co Józef Stalin, co spowodowało, że informacje o śmierci kompozytora zostały przyćmione przez żałobę narodową po radzieckim dyktatorze.

Wykształcenie muzyczne

Droga Siergieja Prokofiewa do muzycznej sławy wiodła przez Konserwatorium Petersburskie. Tam zdobywał wiedzę pod okiem wybitnych mistrzów, którzy ukształtowali jego warsztat kompozytorski. Wśród jego pedagogów znaleźli się Anatolij Liadow, Nikołaj Czerepnin oraz Nikołaj Rimski-Korsakow, legendarny kompozytor, pod którego kierunkiem Prokofiew rozwijał swoje umiejętności w zakresie orkiestracji. To solidne wykształcenie stanowiło fundament dla jego późniejszych, innowacyjnych dzieł.

Kariera i twórczość Siergieja Prokofiewa

Początki kariery i wczesne sukcesy

Już od najmłodszych lat Siergiej Prokofiew wykazywał niezwykły talent muzyczny, co pozwoliło mu zasłużyć na miano „cudownego dziecka”. Swoją pierwszą kompozycję fortepianową, utwór zatytułowany „Indyjski galop”, napisał w wieku zaledwie pięciu lat, a jako dziewięciolatek stworzył swoją pierwszą operę, „Olbrzym”. Te wczesne dokonania zapowiadały przyszłego kompozytora o nieprzeciętnej wyobraźni. W czasach studiów w Petersburgu zyskał reputację muzycznego buntownika. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe, op. 10 i op. 16, wywołały szok wśród publiczności i krytyków swoją agresywną dysonansowością i niezwykłymi wymaganiami technicznymi. Te dzieła stanowiły wyraz jego młodzieńczej odwagi i chęci przełamywania konwencji.

Okres emigracji i międzynarodowe projekty

Po rewolucji październikowej w 1917 roku, Siergiej Prokofiew opuścił Rosję, rozpoczynając okres emigracji, który trwał do 1936 roku. Mieszkał kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. Koncertował jako znakomity pianista, prezentując swoje kompozycje na całym świecie, a także tworzył na zamówienie zachodnich instytucji, czego przykładem jest opera „Miłość do trzech pomarańczy” dla opery w Chicago. Przełomem w jego karierze była współpraca z Siergiejem Diagilewem i jego słynnym zespołem Ballets Russes. Choć Diagilew początkowo odrzucił jego pierwszy projekt baletowy „Ała i Łolli”, dostrzegł potencjał w młodym kompozytorze i zamówił kolejne dzieła. Wśród nich znalazły się sukcesy takie jak balet „Chout” (Błazen), „Le pas d’acier” oraz „Syn marnotrawny”. Te prace pozwoliły Prokofiewowi na eksplorację możliwości muzyki w kontekście choreografii i ruchu, co zaowocowało stworzeniem dzieł o unikalnej energii i wyrazistości.

Okres emigracji był czasem intensywnego rozwoju artystycznego, podczas którego Siergiej Prokofiew tworzył dzieła o różnorodnym charakterze, zdobywając uznanie na międzynarodowej scenie.

Powrót do Związku Radzieckiego i późniejsza twórczość

W 1936 roku Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do ojczyzny, co okazało się kluczowe dla jego dalszej twórczości. Po powrocie do Związku Radzieckiego, Prokofiew zaczął tworzyć swoje najbardziej przystępne i popularne dzieła, które zdobyły szerokie uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą. Wśród nich znalazły się takie arcydzieła jak bajka muzyczna dla dzieci „Piotruś i wilk” czy monumentalny balet „Romeo i Julia”, który do dziś jest jednym z najczęściej wystawianych baletów na świecie. Powrót do ZSRR, mimo późniejszych trudności, pozwolił Prokofiewowi na zakorzenienie się w rosyjskiej kulturze i stworzenie dzieł, które odzwierciedlały jego dojrzalsze spojrzenie na muzykę i życie.

Podczas II wojny światowej Siergiej Prokofiew stworzył muzykę do filmu „Aleksander Newski”, która stała się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł, idealnie oddając ducha patriotyzmu i heroizmu. Równocześnie kompozytor pracował nad swoim najbardziej ambitnym dziełem operowym – monumentalną adaptacją powieści Lwa Tołstoja „Wojna i pokój”. Opera ta, charakteryzująca się rozmachem i złożonością, jest uznawana za jedno z jego największych osiągnięć w dziedzinie opery.

Dzieła symfoniczne i baletowe

Dorobek Siergieja Prokofiewa obfituje w dzieła symfoniczne i baletowe, które na stałe wpisały się w historię muzyki. Jednym z jego najbardziej znanych utworów symfonicznych jest Symfonia „Klasyczna” op. 25, napisana w stylu, w jakim – jak sam kompozytor sugerował – pisałby Haydn, gdyby żył w 1917 roku. Ten lekki i elegancki utwór stanowi dowód jego wszechstronności. Inną ważną kompozycją symfoniczną jest suita „Lejtnant Kiże” op. 60, pierwotnie skomponowana jako muzyka do filmu. Monumentalny balet „Kopciuszek” op. 87 to kolejne arcydzieło Prokofiewa, łączące w sobie liryzm, dramatyzm i wirtuozerię, które zachwycają publiczność na całym świecie. Te dzieła, obok licznych innych, podkreślają jego geniusz jako twórcy muzyki instrumentalnej.

Wśród najważniejszych dzieł symfonicznych i baletowych Siergieja Prokofiewa znajdują się:

• Symfonia „Klasyczna” op. 25
• Suita „Lejtnant Kiże” op. 60
• Balet „Kopciuszek” op. 87
• Balet „Romeo i Julia”
• Balet „Chout” (Błazen)
• Balet „Le pas d’acier”
• Balet „Syn marnotrawny”

Muzyka filmowa i patriotyczna

Siergiej Prokofiew miał również znaczący wkład w rozwój muzyki filmowej. Jego współpraca z reżyserem Siergiejem Eisensteinem przy filmie „Aleksander Newski” zaowocowała powstaniem ścieżki dźwiękowej o niezwykłej sile wyrazu i dramatyzmie. Muzyka ta doskonale podkreślała heroiczny charakter opowieści o obronie Rusi. Poza „Aleksandrem Newskim”, Prokofiew tworzył muzykę do innych filmów, jednak to właśnie jego dzieła o charakterze patriotycznym, jak również jego największe opery, takie jak adaptacja „Wojny i pokoju”, świadczą o jego zdolności do wyrażania głębokich emocji i tworzenia dzieł o wielkim znaczeniu społecznym i kulturowym.

Życie prywatne Siergieja Prokofiewa

Pierwsze małżeństwo i rodzina

W 1923 roku Siergiej Prokofiew poślubił hiszpańską śpiewaczkę Carolinę (Linę) Codinę. Z tego związku narodziło się dwóch synów, w tym Oleg. Para pozostawała w związku małżeńskim do 1941 roku, kiedy to doszło do ich separacji. Formalny rozwód nastąpił w 1947 roku.

Drugie małżeństwo

W 1948 roku Siergiej Prokofiew zawarł drugie małżeństwo z Mirą Mendelson. Mira była jego wieloletnią towarzyszką życiową i współautorką libretta do jego opery „Wojna i pokój”. Jej wsparcie okazało się nieocenione, zwłaszcza w trudnych latach powojennych, kiedy kompozytor zmagał się z atakami politycznymi i naciskami ze strony władz radzieckich.

Tragedia rodzinna po powrocie do ZSRR

Powrót Siergieja Prokofiewa do Związku Radzieckiego w 1936 roku, choć artystycznie płodny, przyniósł ze sobą również dramatyczne konsekwencje dla jego życia osobistego. Po separacji z Liną Codiną, jego hiszpańska żona została w 1948 roku aresztowana pod zarzutem szpiegostwa i skazana na 20 lat łagru. Została zwolniona dopiero w 1956 roku, po śmierci zarówno Stalina, jak i samego Prokofiewa. Ta tragiczna historia stanowi mroczny rozdział w życiu kompozytora i podkreśla okrutne realia polityczne tamtych czasów.

Kontrowersje i trudności

Atak polityczny w 1948 roku

Jednym z najbardziej znaczących incydentów w karierze Siergieja Prokofiewa był skandal, który wywołała premiera jego II Koncertu fortepianowego w 1913 roku. Publiczność, nieprzygotowana na nowatorskie brzmienie i agresywną dysonansowość utworu, zareagowała burzliwie. Późniejsze lata, zwłaszcza po powrocie do ZSRR, przyniosły Prokofiewowi kolejne wyzwania. W 1948 roku stał się on ofiarą politycznej nagonki na tzw. „formalizm”. Władze radzieckie oskarżyły go o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i obcej narodowi. Ta kampania propagandowa drastycznie wpłynęła na jego zdrowie, sytuację finansową i swobodę twórczą, zmuszając go do tworzenia dzieł bardziej zgodnych z oczekiwaniami reżimu.

Skandal w Pawłowsku

Premiera jego II Koncertu fortepianowego w 1913 roku wywołała skandal – publiczność krzyczała, że „koty na dachu robią lepszą muzykę”, podczas gdy moderniści byli zachwyceni nowatorskim brzmieniem. To wydarzenie ilustruje początkowy opór wobec przełomowych dzieł Prokofiewa, który z czasem zyskał uznanie dla swojej śmiałości i innowacyjności.

Hobby i pasje Siergieja Prokofiewa

Pasja do szachów

Poza muzyką, Siergiej Prokofiew miał jeszcze jedną, wielką pasję – szachy. Jego zamiłowanie do tej strategicznej gry sięgało siódmego roku życia. W 1914 roku, podczas pobytu w Petersburgu, Prokofiewowi udało się pokonać w symultanie samego José Raúla Capablankę, który wkrótce miał zdobyć tytuł mistrza świata. W latach 30. XX wieku, już jako uznany kompozytor, Siergiej często grywał partie szachowe z Michaiłem Botwinnikiem, przyszłym wielokrotnym mistrzem świata. Ta pasja do szachów, oprócz rozrywki, rozwijała jego analityczne myślenie, co mogło mieć również wpływ na jego sposób komponowania.

Statystyki błędów

Jako student, Siergiej Prokofiew był postrzegany przez niektórych jako arogancki. Wynikało to z jego skłonności do prowadzenia dokładnych statystyk błędów popełnianych przez swoich kolegów z klasy. Choć takie zachowanie nie przysparzało mu popularności w konserwatorium, świadczyło o jego pedantyzmie i dążeniu do perfekcji, zarówno w ocenie innych, jak i w swojej własnej pracy.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Relacja ze Strawińskim

Choć Siergiej Prokofiew i Igor Strawiński byli dwoma gigantami rosyjskiej muzyki XX wieku, ich relacje były złożone i naznaczone pewnym dystansem. Pomimo wzajemnego szacunku, obaj kompozytorzy mieli odmienne wizje artystyczne. Ciekawe jest jednak, że to właśnie Strawiński, znany ze swojego krytycznego podejścia do współczesnej muzyki, nazwał balet Prokofiewa „Błazen” jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słucha z autentyczną przyjemnością. Ta uwaga świadczy o wyjątkowości i sile oddziaływania tego konkretnego dzieła Prokofiewa.

Wsparcie młodych talentów

Mimo ataków politycznych i trudności, z jakimi zmagał się Siergiej Prokofiew w późnych latach życia, cieszył się on znaczącym wsparciem ze strony młodej generacji wirtuozów. Utalentowani artyści dostrzegali geniusz kompozytora i chętnie wykonywali jego dzieła, a także inspirowali go do tworzenia nowych kompozycji. Wśród nich warto wymienić Swiatosława Richtera, jednego z najwybitniejszych pianistów XX wieku, dla którego Prokofiew napisał IX Sonatę fortepianową. Również Mścisław Rostropowicz, legendarny wiolonczelista, docenił twórczość kompozytora, otrzymując od niego dedykację Symfonii-Koncertu na wiolonczelę i orkiestrę. To wsparcie ze strony młodszych artystów stanowiło dla Prokofiewa dowód, że jego muzyka żyje i inspiruje kolejne pokolenia.

Siergiej Prokofiew, mimo życiowych burz i politycznych nacisków, stworzył dzieła o niezwykłej sile i pięknie, które do dziś poruszają serca słuchaczy. Jego muzyka stanowi świadectwo tego, jak wielką moc ma sztuka w przezwyciężaniu trudności i budowaniu mostów między ludźmi.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev