Mendelssohn: Felix Mendelssohn-Bartholdy – kompozytor, koncert skrzypcowy

1

Jakub Ludwik Feliks Mendelssohn Bartholdy, znany powszechnie jako Felix Mendelssohn, urodził się 3 lutego 1809 roku w Hamburgu, a zmarł 4 listopada 1847 roku w Lipsku, mając zaledwie 38 lat. Był wybitnym niemieckim kompozytorem, pianistą i dyrygentem epoki romantyzmu, którego talent, objawiony już w dzieciństwie, zaowocował dziełami o ponadczasowej wartości. Wychowany w prominentnej rodzinie o żydowskich korzeniach, choć sam ochrzczony w obrządku reformowanym, Mendelssohn wykazywał głębokie powiązania z tradycją muzyczną. Jego muzyka, charakteryzująca się klarownością formy, liryzmem i bogactwem melodyki, na stałe wpisała się do kanonu muzyki klasycznej, a jego wkład w ożywienie twórczości Bacha i rozwój muzyki instrumentalnej jest nieoceniony.

Felix Mendelssohn, na [listopad 1847] roku, miał 38 lat. Jego życie, choć krótkie, było intensywnym okresem twórczości i działalności artystycznej, która wywarła znaczący wpływ na rozwój muzyki europejskiej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Felix Mendelssohn zmarł w wieku 38 lat.
• Żona/Mąż: Felix Mendelssohn był żonaty z Cecylią Jeanrenaud.
• Dzieci: Miał pięcioro dzieci: Marię, Rebekę, Paula, Lilli i Feliksa.
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent, pedagog.
• Główne osiągnięcie: Zorganizowanie i poprowadzenie pierwszego od czasów Bacha wykonania „Pasji według św. Mateusza”, co zapoczątkowało renesans twórczości Bacha.

Podstawowe informacje o Felixie Mendelssohnie

Pełne nazwisko i tożsamość

Artysta, który na stałe zapisał się w historii muzyki jako Felix Mendelssohn, urodził się jako Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy. To pełne nazwisko odzwierciedla jego pochodzenie i historię rodziny, choć w powszechnej świadomości funkcjonuje głównie jako Felix Mendelssohn.

Data i miejsce urodzenia

Felix Mendelssohn przyszedł na świat 3 lutego 1809 roku w Hamburgu. Miasto to w tamtym czasie cieszyło się statusem niezależnego miasta-państwa, co podkreślało jego znaczenie w regionie.

Data i wiek w chwili śmierci

Droga twórcza Felixa Mendelssohna została przedwcześnie przerwana. Zmarł 4 listopada 1847 roku w Lipsku, mając zaledwie 38 lat. Przyczyną jego śmierci było pogorszenie stanu zdrowia, będące skutkiem serii udarów.

Pochodzenie i zmiana nazwiska

Wywodził się z wpływowej rodziny niemieckich Żydów. Jego dziadkiem był znany filozof Moses Mendelssohn. Człon „Bartholdy” został dodany do nazwiska rodziny na sugestię wuja, który pragnął, aby rodzina odcięła się od tradycji żydowskich i przyjęła chrześcijaństwo. Ta zmiana miała symbolizować nowe otwarcie i adaptację do zmieniających się realiów społecznych.

Rodzina i życie prywatne Felixa Mendelssohna

Relacja z ojcem i kwestia wiary

Ojciec Felixa, Abraham Mendelssohn, był bankierem, który jeszcze przed narodzinami syna zrzekł się judaizmu. Sam Felix został ochrzczony w wieku siedmiu lat w obrządku reformowanym, co było zgodne z dążeniami rodziny do asymilacji kulturowej i religijnej. Decyzje te odzwierciedlały złożoność tożsamości w tamtych czasach.

Wyjątkowa więź z siostrą Fanny

Felix miał troje rodzeństwa, ale to ze swoją starszą siostrą, Fanny Mendelssohn, łączyła go najsilniejsza więź, zwłaszcza muzyczna. Fanny była równie utalentowaną kompozytorką, jednak ze względu na ówczesne społeczne konwenanse, które ograniczały możliwości kobiet w dziedzinie sztuki, część jej kompozycji była publikowana pod nazwiskiem Felixa. Ten fakt podkreśla wzajemne wsparcie i złożoność ich artystycznych relacji.

Ucieczka z Hamburga do Berlina

W 1811 roku, w obliczu niepokojów politycznych, rodzina Mendelssohnów była zmuszona do ucieczki z Hamburga do Berlina. Podróż odbyła się w przebraniu, co świadczy o powadze sytuacji. Bezpośrednią przyczyną strachu były francuskie represje, ponieważ bank Mendelssohnów angażował się w łamanie blokady kontynentalnej narzuconej przez Napoleona, co narażało rodzinę na poważne konsekwencje.

Intelektualne środowisko dorastania

Dorastanie Felixa Mendelssohna odbywało się w niezwykle stymulującym środowisku intelektualnym. Prowadzony przez jego rodziców w Berlinie salon był miejscem spotkań najwybitniejszych umysłów epoki. Wśród gości bywali m.in. bracia Wilhelm i Alexander von Humboldt, co z pewnością miało ogromny wpływ na wszechstronny rozwój młodego kompozytora.

Małżeństwo i rodzina

W 1837 roku Felix Mendelssohn poślubił Cecylię Jeanrenaud, córkę pastora paryskiego kościoła reformowanego. Para doczekała się pięciorga dzieci: Marii, Rebeki, Paula, Lilli i Feliksa. Rodzina stanowiła dla kompozytora ważne oparcie w jego burzliwym życiu artystycznym.

Kariera i edukacja muzyczna Felixa Mendelssohna

Genialne dziecko i wczesna edukacja

Felix Mendelssohn był od najmłodszych lat uznawany za cudowne dziecko. Jego talent muzyczny był tak niezwykły, że w 1824 roku, gdy uczył się u renomowanego wirtuoza Ignaza Moschelesa, ten miał przyznać, że właściwie nie ma już niczego, czego mógłby nauczyć tak utalentowanego młodzieńca. Ta wczesna prognoza zapowiadała przyszłe sukcesy.

Studia u Carla Friedricha Zeltera

Od 1819 roku Felix Mendelssohn pobierał nauki u Carla Friedricha Zeltera, studiując kontrapunkt i kompozycję. Edukacja ta wywarła kluczowy wpływ na jego konserwatywny gust muzyczny oraz głęboką fascynację tradycją barokową, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości.

Debiut i wczesne kompozycje

Pierwszy publiczny koncert Felixa Mendelssohna odbył się, gdy miał zaledwie 9 lat. Już jako nastolatek stworzył imponującą liczbę 13 symfonii na orkiestrę smyczkową. Te wczesne dzieła były wykonywane przez prywatną orkiestrę funkcjonującą w domu jego zamożnych rodziców, co pozwalało na regularne prezentowanie jego talentu.

Przełomowy rok 1829 i Bach

Rok 1829 okazał się przełomowym momentem w karierze muzycznej Felixa Mendelssohna i historii muzyki europejskiej. W wieku zaledwie 20 lat, kompozytor zorganizował i poprowadził w Berlinie wykonanie „Pasji według św. Mateusza” Johanna Sebastiana Bacha. To wydarzenie zapoczątkowało wielki renesans twórczości Bacha w całej Europie, przywracając jego dzieła na sceny koncertowe i do świadomości publicznej.

Muzyka i twórczość Felixa Mendelssohna

Najsłynniejsze dzieła orkiestrowe

Dorobek kompozytorski Felixa Mendelssohna jest bogaty i różnorodny. Do jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł orkiestrowych należą symfonie: IV „Włoska” oraz III „Szkocka”, które są przykładem jego umiejętności w tworzeniu nastrojowych i barwnych pejzaży muzycznych. Równie ceniona jest uwertura „Hebrydy”, inspirowana szkockimi krajobrazami.

Marsz Weselny

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów Felixa Mendelssohna, znanym na całym świecie, jest „Marsz Weselny”. Ten niezwykle popularny utwór stanowi część muzyki do dramatu Williama Szekspira „Sen nocy letniej” i jest nieodłącznym elementem wielu uroczystości ślubnych.

Innowacja w gatunku uwertury

Już w wieku 17 lat Felix Mendelssohn wykazał się innowacyjnością, komponując uwerturę do „Snu nocy letniej”. Dzieło to jest powszechnie uznawane za jeden z najwcześniejszych przykładów uwertury koncertowej – samodzielnego utworu muzycznego, który nawiązuje do literackich tematów i może być wykonywany niezależnie od inscenizacji teatralnej.

Twórczość fortepianowa i „Pieśni bez słów”

Najbardziej znanym wkładem Felixa Mendelssohna w literaturę fortepianową jest cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte). Są to krótkie, liryczne utwory fortepianowe, charakteryzujące się melodyjnością i subtelnością, które stały się symbolem jego indywidualnego stylu i zdobyły ogromną popularność wśród pianistów i melomanów. Te miniatury zaprezentowały jego liryczną stronę.

Działalność jako dyrygent i pedagog

Poza komponowaniem, Felix Mendelssohn aktywnie działał jako dyrygent i pedagog. Był założycielem Konserwatorium Lipskiego, instytucji, która stała się ważnym ośrodkiem kształcenia muzycznego i bastionem konserwatywnego podejścia do sztuki. Jego działalność pedagogiczna miała znaczący wpływ na kształtowanie kolejnych pokoleń muzyków.

Osiągnięcia i dziedzictwo Felixa Mendelssohna

Uznanie w oczach Goethego

Talent Felixa Mendelssohna został doceniony przez najwybitniejsze postacie epoki. W 1821 roku, 12-letni wówczas Felix został przedstawiony Johannowi Wolfgangowi von Goethemu. Poeta był tak zachwycony jego dojrzałością intelektualną i muzyczną, że porównał go do młodego Mozarta, twierdząc, że Mendelssohn przewyższa go pod względem dojrzałości.

Sukcesy w Wielkiej Brytanii

Felix Mendelssohn cieszył się ogromną popularnością w Wielkiej Brytanii, którą odwiedził aż dziesięć razy. To tam odbyły się premiery wielu jego najważniejszych dzieł, a jego obecność na Wyspach Brytyjskich znacząco przyczyniła się do jego międzynarodowego uznania. Brytyjska publiczność szczególnie ceniła jego symfonie i koncerty.

Reewaluacja po latach zapomnienia

Pod koniec XIX wieku muzyka Felixa Mendelssohna doświadczyła okresu deprecjacji, częściowo z powodu narastającego antysemityzmu, czego przykładem były ataki Richarda Wagnera. Jednak współcześnie jego twórczość została na nowo doceniona i Felix Mendelssohn jest uznawany za jednego z najoryginalniejszych i najbardziej wpływowych kompozytorów epoki romantyzmu, a jego dzieła są stale wykonywane na całym świecie.

Najważniejsze dzieła Felixa Mendelssohna

• Symfonia IV „Włoska”
• Symfonia III „Szkocka”
• Uwertura „Hebrydy”
• „Marsz Weselny” (z muzyki do „Snu nocy letniej” Szekspira)
• Uwertura do „Snu nocy letniej”
• Cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte)

Ciekawostki z życia Felixa Mendelssohna

Wszechstronne wykształcenie

Poza muzyką, Felix Mendelssohn posiadał wszechstronne wykształcenie. Studiował sztukę, literaturę, języki i filozofię. W 1825 roku przetłumaczył komedię Terencjusza, co znacząco przyczyniło się do jego zakwalifikowania na studia na Uniwersytecie Berlińskim, świadcząc o jego szerokich horyzontach intelektualnych.

Studia u Hegla

W latach 1826–1829 Felix Mendelssohn uczęszczał na wykłady najwybitniejszych myślicieli swoich czasów. Szczególnie cenne były dla niego zajęcia z estetyki prowadzone przez Georga Wilhelma Friedricha Hegla, co z pewnością wpłynęło na jego rozumienie sztuki i jej roli.

Pomyłka z „Sonatą Wielkanocną”

Przez wiele lat „Sonata Wielkanocna” była błędnie przypisywana Felixowi Mendelssohnowi. Dopiero w latach 70. XX wieku ustalono, że autorką tego dzieła była w rzeczywistości jego siostra, Fanny Mendelssohn, co stanowi ważną korektę w historii muzyki i podkreśla talent siostry kompozytora.

Relacja z własnym pochodzeniem

Po wielkim sukcesie wykonania „Pasji według św. Mateusza” Bacha, Felix Mendelssohn miał okazję do refleksji nad swoim pochodzeniem. Zauważył z nutą ironii: „Pomyśleć, że potrzeba było aktora i syna Żyda, aby przywrócić światu największą chrześcijańską muzykę!”. Ten cytat doskonale ilustruje złożoność jego tożsamości i rolę, jaką odegrał w promowaniu dzieł z tradycji innej niż ta, z której się wywodził.

Chronologia kluczowych wydarzeń w życiu Felixa Mendelssohna

Felix Mendelssohn, pomimo swojego krótkiego życia, pozostawił po sobie niezwykle bogate i różnorodne dziedzictwo muzyczne. Jego twórczość, charakteryzująca się liryzmem, klarownością formy i mistrzowskim opanowaniem instrumentacji, do dziś stanowi ważny element repertuaru koncertowego i jest ceniona za swoją emocjonalną głębię oraz doskonałe rzemiosło kompozytorskie. Jego kluczowa rola w odrodzeniu twórczości Johanna Sebastiana Bacha oraz wkład w rozwój muzyki instrumentalnej i fortepianowej czynią go jedną z najważniejszych postaci epoki romantyzmu muzycznego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Felix_Mendelssohn