Søren Aabye Kierkegaard (1813–1855) był duńskim filozofem, teologiem i pisarzem, uznawanym za prekursora egzystencjalizmu. Urodzony 5 maja 1813 roku w Kopenhadze, w wieku 42 lat, 11 listopada 1855 roku, pozostawił po sobie bogaty dorobek intelektualny, który do dziś wywiera znaczący wpływ na myśl zachodnią. Pochodzący z zamożnej rodziny, swoje życie naznaczył głębokimi rozważaniami nad wiarą, jednostką i społeczeństwem, a jego burzliwe zaręczyny z Regine Olsen stanowiły jeden z kluczowych punktów jego biografii, inspirując wiele jego dzieł.
Søren Kierkegaard na [kwiecień 2024] roku miałby 211 lat. Był najmłodszym z siedmiorga dzieci Michaela Pedersena Kierkegaarda i Ane Sørensdatter Lund. Jego życie prywatne było skomplikowane, a kluczową postacią była jego narzeczona, Regine Olsen, z którą zerwał zaręczyny, co głęboko wpłynęło na jego twórczość i sposób postrzegania miłości i relacji. Jest powszechnie uznawany za pierwszego filozofa egzystencjalistycznego.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [kwiecień 2024] roku miałby 211 lat.
- Żona/Mąż: Nie był żonaty.
- Dzieci: Nie miał dzieci.
- Zawód: Filozof, teolog, pisarz, poeta, krytyk społeczny.
- Główne osiągnięcie: Uznawany za pierwszego filozofa egzystencjalistycznego, który znacząco wpłynął na myśl zachodnią.
Podstawowe informacje o Sørena Kierkegaarda
Søren Aabye Kierkegaard przyszedł na świat 5 maja 1813 roku w Kopenhadze, w czasach istnienia królestwa Danii i Norwegii. Był najmłodszym z siedmiorga dzieci w zamożnej rodzinie kupieckiej. Jego życie zakończyło się w wieku zaledwie 42 lat, 11 listopada 1855 roku, również w rodzinnym mieście. Mimo stosunkowo krótkiego życia, pozostawił trwały ślad w historii myśli, jako pierwszy filozof egzystencjalistyczny. Kierkegaard był postacią wszechstronną, identyfikowaną nie tylko jako filozof i teolog, ale także jako poeta, krytyk społeczny i autor religijny.
Rodzina i życie prywatne Sørena Kierkegaarda
Pochodzenie i rodzice
Ojciec Sørena, Michael Pedersen Kierkegaard (1756–1838), był zamożnym kupcem wełną. Choć opisywany jako człowiek surowy i prozaiczny, posiadał niezwykle żywą wyobraźnię i interesował się filozofią. Matka, Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard (1768–1834), przed ślubem z Michaelem pracowała w jego domu jako pokojówka. Była osobą skromną i cichą, jednak wywarła znaczący wpływ na swoje dzieci.
Losy rodzeństwa
Rodzina Kierkegaarda była naznaczona tragedią. Pięcioro z siedmiorga jego rodzeństwa zmarło przed ojcem. Jedynym bratem, który przeżył i towarzyszył Sørenowi w dorosłości, był Peter Christian Kierkegaard, który później został biskupem. Istnieje spekulatywna teoria, oparta na zapiskach z dzienników ojca (tzw. „Wielkie trzęsienie ziemi”), sugerująca, że Michael Pedersen Kierkegaard wierzył, iż ściągnął na siebie gniew Boży za grzechy młodości i że jego dzieci nie przeżyją go za karę. Ta mroczna wizja mogła mieć wpływ na atmosferę w domu rodzinnym i późniejszą myśl Sørena.
Związek z Regine Olsen
W latach 1840–1841 Søren był zaręczony z Regine Olsen, która okazała się jego najważniejszą partnerką życiową. Mimo zerwania zaręczyn, Regine pozostała kluczową postacią w jego świecie wewnętrznym. Choć pragnął uczynić ją swoją powiernicą, ostatecznie uznał to za niemożliwe. Swoje pisma dedykował później „pojedynczemu osobnikowi”, co podkreślało jego skupienie na indywidualnym doświadczeniu i relacji jednostki z Bogiem.
Edukacja i formacja Sørena Kierkegaarda
Gimnazjum i studia
W latach 1821–1830 Søren Kierkegaard uczęszczał do prestiżowego gimnazjum Østre Borgerdyd w Kopenhadze. W programie nauczania dominowały łacina, greka i historia. Następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie w 1841 roku ukończył studia teologiczne. Już na tym etapie odczuwał silną niechęć do tradycyjnej filozofii spekulatywnej, zwłaszcza do systemu Hegla, uznając go za zbyt abstrakcyjny i oderwany od konkretnego ludzkiego życia.
Praca dyplomowa i fascynacje
Jego praca dyplomowa, zatytułowana „O pojęciu ironii z nieustannym odniesieniem do Sokratesa”, zapoczątkowała jego wieloletnią fascynację postacią Sokratesa. Studia teologiczne nie były dla niego celem samym w sobie; Kierkegaard twierdził, że nie chce poświęcać się czystej wiedzy, lecz musi dowiedzieć się, „co ma robić”, dążąc do prowadzenia „całkowicie ludzkiego życia”. Ta postawa stanowiła fundament jego późniejszej filozofii.
Kariera i twórczość Sørena Kierkegaarda
Metoda twórcza i pseudonimy
Kierkegaard opracował unikalną metodę komunikacji pośredniej, pisząc swoje wczesne dzieła pod licznymi pseudonimami. Pozwalało mu to na prezentowanie różnych, często sprzecznych punktów widzenia w formie złożonego dialogu, bez bezpośredniego utożsamiania się z każdą z przedstawionych postaw. Ta technika pozwalała mu eksplorować złożoność ludzkiej egzystencji i moralności.
„Mowy budujące” i dedykacje
Równolegle do dzieł pseudonimowych, Kierkegaard publikował pod własnym nazwiskiem cykl „Mowy budujące” (Upbuilding Discourses). Dedykował je „pojedynczemu osobnikowi” (single individual), podkreślając, że w chrześcijaństwie kluczową drogą nie jest obiektywizm, lecz stawanie się „podmiotem”. Te mowy miały na celu duchowe budowanie i zachęcanie do osobistego zaangażowania.
Obszary krytyki
Jego dorobek obejmuje krytyczne teksty na temat zorganizowanej religii, moralności, etyki i psychologii. W swoich pracach często wykorzystywał metafory, ironię oraz parabole, aby zmusić czytelnika do osobistego zaangażowania i wyboru. W późniejszym okresie życia (1847–1855) przeprowadził gwałtowny atak na Duński Kościół Państwowy (luterański). Krytykował chrześcijaństwo kontrolowane przez państwo (cezaropapizm), uważając je za iluzję i odejście od prawdziwego, radykalnego przesłania Ewangelii.
Filozofia i kluczowe idee Sørena Kierkegaarda
Relacja z Bogiem
Kierkegaard wprowadził pojęcie „nieskończonej jakościowej różnicy” między człowiekiem a Bogiem, co stało się fundamentem jego teologii. Podkreślał, że relacja jednostki z Bogiem-Człowiekiem, Jezusem Chrystusem, może dokonać się wyłącznie poprzez pasję wiary, a nie przez obiektywne dowody. Ta myśl była kluczowa dla jego rozumienia chrześcijaństwa jako osobistego przeżycia.
Trzy stadia egzystencjalne
Jest autorem koncepcji „trzech stadiów na drodze życia” (estetycznego, etycznego i religijnego), które opisują rozwój egzystencjalny człowieka. Każde stadium symbolizuje inny sposób życia i podejmowania decyzji. Inne jego kluczowe idee to „rycerz wiary”, „skok wiary” (leap of faith), „lęk” (angst) oraz „rozpacz egzystencjalna”. W przeciwieństwie do późniejszych egzystencjalistów ateistycznych, takich jak Jean-Paul Sartre, Kierkegaard skupiał się na egzystencjalizmie chrześcijańskim, stawiając subiektywność i osobiste zaangażowanie religijne w centrum ludzkiego doświadczenia. Jego filozofia była reakcją na dominujący wówczas racjonalizm heglowski.
Warto wiedzieć: Koncepcja „trzech stadiów na drodze życia” jest centralnym elementem filozofii Kierkegaarda, opisującym przejście od życia kierowanego przyjemnością (estetyczne), przez obowiązek i odpowiedzialność (etyczne), aż po radykalne zaufanie i oddanie Bogu (religijne).
Dzienniki i zapiski Sørena Kierkegaarda
Zakres i zawartość
Søren Kierkegaard pozostawił po sobie gigantyczne archiwum w postaci dzienników, liczące ponad 7000 stron. Zawierają one nie tylko przemyślenia na temat jego dzieł, ale także codzienne uwagi, refleksje i szkice. Według badaczy dzienniki stanowią kluczowe źródło do zrozumienia jego filozofii i życia.
Wydania i styl
Pierwsze pełne duńskie wydanie jego dzienników (Journalen) zajęło aż 13 tomów w 25 woluminach. Styl tych zapisków jest opisywany jako wybitnie literacki i poetycki, co odróżnia je od typowych notatek filozoficznych i świadczy o jego wszechstronności jako pisarza. Jego zapiski często dotyczyły dręczacych go wątpliwości natury etyczno-religijno-egzystencjalnej.
Ciekawostki i wygląd Sørena Kierkegaarda
Opisy fizyczne i pseudonimy z dzieciństwa
Współcześni opisywali go jako postać niemal komiczną pod względem fizycznym. W wieku 23 lat Kierkegaard miał charakterystyczną fryzurę – jego włosy wznosiły się na prawie 15 centymetrów ponad czoło, tworząc potargany czub. W dzieciństwie ojciec nazywał go „Widelcem” (the Fork) ze względu na jego przedwczesną skłonność do wygłaszania satyrycznych i złośliwych uwag. Był dzieckiem o delikatnym wyglądzie, często widywanym w płaszczu o kolorze czerwonej kapusty.
Styl życia i interakcje społeczne
Był zapalonym spacerowiczem i kochał kręte uliczki XIX-wiecznej Kopenhagi. Szczycił się tym, że był jedyną osobą w mieście, do której każdy biedny człowiek, służąca czy robotnik mógł swobodnie podejść na ulicy i porozmawiać. Twierdził, że te rozmowy dawały mu „prawdziwą chrześcijańską satysfakcję”. Jego życie i twórczość są nierozerwalnie splecione z historią Kopenhagi.
Wpływ i rozpoznawalność
Choć pisał po duńsku i początkowo jego sława ograniczała się do Skandynawii, na przełomie XIX i XX wieku jego dzieła przetłumaczono na niemiecki i francuski. Do połowy XX wieku stał się jedną z najbardziej wpływowych postaci w zachodniej kulturze, teologii i filozofii. Jego nazwisko jest powszechnie rozpoznawalne na całym świecie. W języku angielskim stosuje się dwie główne formy wymowy: /sɒrən kɪərkəɡɑːrd/ oraz amerykańską wersję kończącą się na /-ɡɔːr/. Kładł nacisk na konkretną ludzką rzeczywistość ponad abstrakcyjne myślenie, uważając, że odkrywanie subiektywnej prawdy jest ważniejsze niż obiektywizm. **Pozostaje inspiracją dla myślicieli poszukujących sensu w indywidualnym doświadczeniu, a jego wpływ rozciąga się na literaturę, psychologię i współczesną teologię.**
Kluczowe dzieła i daty
Dorobek Sørena Kierkegaarda, choć publikowany często pod pseudonimami, stanowi spójny obraz jego filozoficznych i teologicznych dociekań. Poniższa lista przedstawia niektóre z jego najważniejszych prac oraz kluczowe momenty z jego życia i kariery:
- 1813: Narodziny Sørena Aabye Kierkegaarda w Kopenhadze.
- 1834: Śmierć matki, Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard.
- 1838: Śmierć ojca, Michaela Pedersena Kierkegaarda.
- 1840–1841: Zaręczyny z Regine Olsen.
- 1841: Ukończenie studiów teologicznych na Uniwersytecie Kopenhaskim z pracą „O pojęciu ironii z nieustannym odniesieniem do Sokratesa”.
- 1843: Publikacja przełomowych dzieł: „Albo-albo” oraz „Bojaźń i drżenie”.
- 1846: Publikacja „Okruchów filozoficznych” oraz „Choroby na śmierć”.
- 1847–1855: Okres intensywnej krytyki Duńskiego Kościoła Państwowego.
- 1855: Śmierć Sørena Kierkegaarda w Kopenhadze.
Warto wiedzieć: Dzieło „Bojaźń i drżenie” jest analizą biblijnej historii Abrahama i Izaaka, stanowiącą kluczowy przykład dla koncepcji „skoku wiary” i „rycerza wiary”.
Søren Kierkegaard, poprzez swoje głębokie analizy ludzkiej egzystencji, wiary i indywidualnego wyboru, na zawsze odcisnął swoje piętno na filozofii i teologii. Jego prace, mimo że często nacechowane osobistą dramatyką, stanowią ponadczasowe zaproszenie do refleksji nad własnym życiem i miejscem w świecie. **Jego nacisk na subiektywną prawdę i osobiste zaangażowanie pozostaje kluczowym przesłaniem dla współczesnych czytelników poszukujących głębszego zrozumienia siebie i relacji z transcendentalnym.**
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Kierkegaard był wierzący?
Tak, Søren Kierkegaard był głęboko wierzącym chrześcijaninem, choć jego wiara była bardzo osobista i nacechowana egzystencjalnym napięciem. Kwestionował konwencjonalne formy religijności, kładąc nacisk na indywidualny akt wiary.
Jakie są stadia życia według Kierkegaarda?
Kierkegaard wyróżnił trzy stadia egzystencji: estetyczne, etyczne i religijne. Pierwsze skupia się na przyjemności i braku zobowiązań, drugie na odpowiedzialności i wyborze moralnym, a trzecie na indywidualnym, paradoksalnym i pełnym pasji związku z Bogiem.
Z czego najbardziej znany jest Kierkegaard?
Kierkegaard jest najbardziej znany jako ojciec egzystencjalizmu. Jego filozofia koncentruje się na subiektywnej prawdzie, wolności jednostki, lęku, rozpaczy i znaczeniu indywidualnego wyboru w obliczu absurdu.
Kim był Kierkegaard?
Søren Kierkegaard był duńskim filozofem, teologiem i pisarzem żyjącym w XIX wieku. Uważany jest za prekursora egzystencjalizmu, znany ze swojej krytyki heglowskiej filozofii i analizy ludzkiego doświadczenia.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/S%C3%B8ren_Kierkegaard
