Gauguin: Paul Gauguin, Tahiti, Van Gogh i symbolizm w twórczości.

0

Eugène Henri Paul Gauguin, powszechnie znany jako Paul Gauguin, był jednym z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych malarzy postimpresjonistycznych i symbolistycznych, a także prekursorem prymitywizmu. Urodzony 7 czerwca 1848 roku, na dzień dzisiejszy (czerwiec 2024) miałby 176 lat. Jego życie, naznaczone radykalnym porzuceniem stabilnej kariery maklera na rzecz niepewnego losu artysty, zaowocowało przełomowymi dziełami, które do dziś fascynują swoją barwnością i głębią symboliczną. Z pięciorgiem dzieci z małżeństwa z Mette-Sophie Gad, Gauguin pozostawił po sobie dziedzictwo artystyczne, które wywarło fundamentalny wpływ na rozwój sztuki XX wieku.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 176 lat (na czerwiec 2024)
• Żona/Mąż: Mette-Sophie Gad
• Dzieci: Pięcioro
• Zawód: Malarz, rzeźbiarz, ceramik, grafik
• Główne osiągnięcie: Stworzenie przełomowych dzieł symbolizmu i postimpresjonizmu, prekursora prymitywizmu

Paul Gauguin – Podstawowe informacje biograficzne

Eugène Henri Paul Gauguin, francuski malarz, który na trwałe zapisał się w historii sztuki jako jeden z czołowych przedstawicieli postimpresjonizmu, symbolizmu i jeden z prekursorów prymitywizmu, urodził się 7 czerwca 1848 roku. Choć jego oficjalne dokumenty noszą pełne imię i nazwisko, świat sztuki zapamiętał go jako Paula Gauguina. Jego artystyczna droga była długa i wyboista, prowadząc od stabilnego życia maklera giełdowego do egzystencji pełnej wyrzeczeń, ale też olśniewających odkryć artystycznych. Gauguin zmarł 8 maja 1903 roku w wieku 54 lat w miejscowości Atuona na Wyspach Markizach, które wówczas należały do Polinezji Francuskiej. Jego śmierć w tak odległym zakątku świata dobitnie świadczy o jego dążeniu do odnalezienia się poza cywilizacją zachodnią.

Artysta ten nie ograniczał się jedynie do malarstwa, choć to właśnie ta dziedzina przyniosła mu największą sławę. Paul Gauguin był bowiem wszechstronnym twórcą, eksperymentującym z rzeźbą, ceramiką, grafiką, a w szczególności z innowacyjnym drzeworytem, który traktował jako autonomiczną formę sztuki. Jego dorobek obejmuje również pisarstwo, co pokazuje szerokie spektrum jego zainteresowań artystycznych i intelektualnych. Ta multidyscyplinarność sprawia, że twórczość Gauguina jest jeszcze bogatsza i bardziej złożona, oferując wiele perspektyw do analizy jego geniuszu.

Rodzina i życie prywatne Paula Gauguina

Rodzice i ich wpływ

Życie Paula Gauguina było od samego początku naznaczone pewną dynamiką i wpływami, które ukształtowały jego późniejsze wybory. Jego ojcem był Clovis Gauguin, francuski dziennikarz, a matką Aline Chazal. Kluczową postacią w rodzinie była jednak babka Paula ze strony matki, Flora Tristan. Radykalne poglądy polityczne Clovisa Gauguina były na tyle silne, że zmusiły rodzinę do ucieczki z Francji, co już na wczesnym etapie życia młodego Paula wprowadziło element niepewności i podróży.

Relacja z babką, Florą Tristan

Flora Tristan, babka Paula Gauguina, była postacią wybitną – pionierką ruchu socjalistycznego i autorką wpływowych dzieł. Paul Gauguin przez całe swoje życie darzył ją głębokim szacunkiem i podziwem. Idolizował jej postać, a dowodem tego uczucia było przechowywanie przez niego kopii jej książek, co świadczy o silnym wpływie idei i ducha jego babki na jego własne życie i twórczość. Ta więź z ideami socjalistycznymi i feminizmem mogła kształtować jego późniejsze postrzeganie społeczeństwa i ucieczkę od jego struktur.

Dzieciństwo w Peru

Szczególnie inspirującym okresem w życiu Paula Gauguina było jego dzieciństwo spędzone w Limie, w Peru. W latach 1848-1854, czyli do szóstego roku życia, Paul przebywał w tym egzotycznym kraju w luksusowych warunkach, pod opieką potężnej rodziny Tristan Moscoso. Ta „rajska” atmosfera, pełna intensywnych kolorów i odmienności kulturowej, zaszczepiła w młodym Gauguinie trwającą przez całe życie fascynację egzotyką. Obrazy z tego okresu, choć nie zachowały się bezpośrednie dzieła z tego czasu, z pewnością wpłynęły na jego późniejsze poszukiwanie pierwotnych, nieskażonych cywilizacją form wyrazu, co znajdzie odzwierciedlenie w jego polinezyjskich pracach.

Małżeństwo z Mette-Sophie Gad i dzieci

W 1873 roku Paul Gauguin poślubił Dunkę, Mette-Sophie Gad. Ze związku tego narodziło się pięcioro dzieci. Małżeństwo to trwało jedenaście lat i zakończyło się w momencie, gdy Gauguin podjął kluczową decyzję o porzuceniu stabilnej i dochodowej pracy stockbrokera na rzecz niepewnego, lecz artystycznie pociągającego losu malarza. Ta radykalna zmiana w życiu osobistym była ściśle powiązana z jego zawodowym wyborem, pokazując determinację Gauguina w podążaniu za swoją artystyczną pasją, nawet kosztem bezpieczeństwa rodzinnego.

Związki w Polinezji

Podczas swojego pierwszego pobytu na Tahiti w 1891 roku, Paul Gauguin nawiązał głęboki związek z młodą Tahitańką imieniem Teha’amana. Stała się ona nie tylko jego modelką, ale przede wszystkim muzą, inspirując go do stworzenia wielu wybitnych dzieł. Ich relacja, choć nacechowana kulturowymi różnicami, była dla Gauguina źródłem fascynacji i odzwierciedleniem jego tęsknoty za autentycznością i prostotą życia, z dala od europejskich konwenansów. Później, w 1893 roku, Gauguin związał się z Annah i Moe, co pokazuje jego ciągłe poszukiwanie głębszych relacji i inspiracji w kulturze Polinezji.

Kariera zawodowa i rozwój artystyczny Paula Gauguina

Początki kariery: marynarka i handel

Zanim Paul Gauguin w pełni poświęcił się sztuce, jego życie zawodowe przybrało zupełnie inne kierunki. W wieku zaledwie 17 lat zaciągnął się do marynarki handlowej, a następnie służył we francuskiej marynarce wojennej. Po powrocie do Paryża, dzięki swoim zdolnościom i pracowitości, został odnoszącym sukcesy maklerem giełdowym. Ta kariera przynosiła mu znaczne dochody i stabilność finansową, co jednak w przyszłości miało ulec drastycznej zmianie, pchając go ku sztuce.

Przełomowy kryzys finansowy i decyzja o sztuce

Punktem zwrotnym w życiu Paula Gauguina okazał się krach na paryskiej giełdzie w 1882 roku. Ten zbieg okoliczności drastycznie obniżył dochody Gauguina, czyniąc jego dotychczasowe życie niemożliwym do utrzymania. Ten przełomowy kryzys finansowy stał się bezpośrednim impulsem do podjęcia ryzykownej decyzji o zostaniu pełnoetatowym artystą. Choć decyzja ta oznaczała skrajne ubóstwo, była ona dla Gauguina wyborem wolności i podążania za prawdziwym powołaniem.

Mentorstwo Camille’a Pissarro

Droga Paula Gauguina do świata sztuki nie była usłana różami, gdyż był on w dużej mierze samoukiem. Kluczową rolę w jego rozwoju artystycznym odegrał Camille Pissarro. Pissarro został mentorem Gauguina, nie tylko udzielając mu rad i wsparcia, ale także wprowadzając go w kręgi paryskich impresjonistów. Dzięki temu kontaktowi Gauguin mógł zetknąć się z ówczesnymi nurtami artystycznymi i zacząć kształtować własny, unikalny styl. Warto wspomnieć, że Gauguin miał również styczność z twórczością innych wielkich artystów, takich jak Paul Cézanne, Georges Seurat czy Henri Matisse, a jego prace trafiały do kolekcji prestiżowych muzeów jak Musée d’Orsay, National Gallery czy Museum of Fine Arts.

Ewolucja stylu: Syntetyzm i Klozonizm

Gauguin szybko ewoluował od inspiracji impresjonizmem, poszukując własnej drogi wyrazu. Odszedł od subtelnych studiów światła i koloru na rzecz autorskiego stylu, który nazwany został syntetyzmem. Charakteryzował się on śmiałym użyciem płaskich plam koloru, pozbawionych perspektywicznego modelunku, oraz mocnych, wyrazistych konturów, które oddzielały od siebie poszczególne formy. Styl ten, często określany również jako cloisonizm (od techniki zdobienia emalią, gdzie metalowe listewki oddzielają plamy koloru), pozwalał Gauguinowi na przekazanie emocji i symboliki w sposób bezpośredni i sugestywny. Jego wizja malarstwa, skupiona na „czystym kolorze” i syntezie wrażeń, stanowiła rewolucję w sztuce.

Współpraca i konflikt z Vincentem van Goghiem

Jednym z najbardziej dramatycznych i zarazem płodnych okresów w karierze Paula Gauguina była jego dziewięciotygodniowa współpraca z Vincentem van Goghiem w Arles w 1888 roku. Obaj artyści zamieszkali w słynnym „Żółtym Domu”, dzieląc się swoimi wizjami artystycznymi i intensywnie dyskutując o sztuce. Ich wspólne tworzenie, choć pełne artystycznej pasji, było również naznaczone narastającymi napięciami. Intensywna współpraca zakończyła się gwałtowną kłótnią i słynnym incydentem z odcięciem ucha przez van Gogha, co stanowiło tragiczny symbol rozłamu między dwoma wybitnymi, lecz skrajnie różnymi osobowościami artystycznymi.

Najważniejsze dzieła Paula Gauguina

Twórczość Paula Gauguina obfituje w dzieła, które stały się kamieniami milowymi w historii sztuki. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje monumentalne płótno „Skąd przychodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd zmierzamy?”, namalowane na Tahiti w latach 1897–1898. To dzieło, uważane za artystyczny testament Gauguina, stanowi głębokie filozoficzne rozważanie nad kondycją ludzką, zadając fundamentalne pytania o sens życia i nasze przeznaczenie. Jego symboliczna głębia i kompozycja sprawiają, że jest to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w dorobku artysty, podobnie jak „Żółty Chrystus” z 1889 roku, będący przykładem jego stylu z okresu Pont-Aven.

„Duch zmarłych czuwa” (Spirit of the Dead Watching), namalowany w 1892 roku, to kolejny przykład fascynacji Gauguina polinezyjskimi wierzeniami i symboliką. Obraz przedstawia młodą Tahitańkę w nocnej scenerii, a za jej plecami czai się mroczna postać, symbolizująca obecność duchów i odwieczne siły natury. Prace takie jak „Manao Tupapau” (Duch zmarłych czuwa) czy „Faaturuma” (Skromność) z 1893 roku, ukazują jego umiejętność uchwycenia intymności i tajemniczości polinezyjskiego życia. Te dzieła, wraz z innymi pracami z tego okresu tworzonymi w Mataiea, jak „Merahi Metua no Tehamana” (Matka Tehamany z jej dziećmi), pokazują głębokie zanurzenie artysty w kulturze wysp Pacyfiku.

Nie można zapomnieć o obrazie „Kiedy wyjdziesz za mąż?” (When Will You Marry?) z 1892 roku, który dzięki swojej niezwykłej wartości artystycznej i historycznej, w 2014 roku został sprzedany za blisko 300 milionów dolarów, stając się jednym z najdroższych obrazów świata. Dzieła takie jak „Dwie Tahitańskie Kobiety” z 1899 roku czy „Wyspa Dzikusów” (dzikusa) z 1901 roku, ilustrują jego późniejsze poszukiwania i fascynację pierwotnością.

Finanse i status materialny Paula Gauguina

Historia finansowa Paula Gauguina jest przykładem dramatycznego kontrastu między początkowym bogactwem a późniejszą nędzą. W 1879 roku, jako odnoszący sukcesy makler giełdowy, Gauguin zarabiał fortunę. Jednak po podjęciu decyzji o poświęceniu się sztuce, jego sytuacja materialna uległa drastycznej zmianie. Popadł w skrajne ubóstwo, zmuszony był podejmować prace fizyczne, a zimę 1885 roku w Paryżu spędził w realnej nędzy, co pokazuje ogromny ciężar finansowy jego artystycznych wyborów.

Jego życie poza Francją również nie przynosiło stabilności finansowej. Próba sprzedaży francuskich plandek w Danii w 1884 roku zakończyła się całkowitą klęską. Gauguin, nie znając języka duńskiego, nie był w stanie nawiązać skutecznych kontaktów handlowych, co doprowadziło do bankructwa i jeszcze większych problemów finansowych. Podobne trudności napotkał podczas pracy jako robotnik przy budowie Kanału Panamskiego w 1887 roku, gdzie warunki pracy były tragiczne, a sam artysta niemal zmarł na malarię i czerwonkę.

Paradoksalnie, choć za życia Paul Gauguin zmagał się z chronicznym brakiem funduszy i trudnościami finansowymi, jego popularność i wartość jego dzieł eksplodowały po śmierci. Szczególnie starania marszanda Ambroise’a Vollarda przyczyniły się do wzrostu jego renomy i komercyjnego sukcesu. Dziś prace Gauguina osiągają zawrotne ceny na aukcjach, a jego twórczość jest doceniana na całym świecie, trafiając do kolekcji najważniejszych muzeów, takich jak Musée d’Orsay, National Gallery czy Museum of Fine Arts.

Dziedzictwo i kontrowersje związane z Paulem Gauguinem

Wyjazd Paula Gauguina na Tahiti w 1891 roku był świadomym poszukiwaniem ucieczki przed cywilizacją zachodnią, pragnieniem odnalezienia pierwotnego, nieskażonego piękna i autentyczności. Jednakże, z perspektywy współczesnej krytyki, jego pobyt i twórczość na wyspach Pacyfiku są często analizowane przez pryzmat kolonializmu. Jego postrzeganie rdzennych kultur i mieszkańców Tahiti, choć fascynujące, bywa interpretowane jako wyraz europejskiego spojrzenia na „egzotykę”, co budzi dyskusje na temat jego relacji z podbitą kulturą. Jego dzieła, takie jak „Merahi Metua no Tehamana” czy „Manao Tupapau”, mimo swojej wizualnej siły, niosą ze sobą złożoność tych relacji.

Niezależnie od kontrowersji, wpływ Paula Gauguina na rozwój nowoczesnej sztuki jest niepodważalny. Jego eksperymentalne podejście do koloru i formy, śmiałe uproszczenia i synteza wizualna miały fundamentalne znaczenie dla rozwoju awangardy XX wieku. Jego innowacyjne techniki, takie jak drzeworyt, oraz jego filozoficzne podejście do sztuki, inspirowały bezpośrednio takich gigantów jak Pablo Picasso oraz Henri Matisse. Dzieła Gauguina, takie jak „Dwie Tahitańskie Kobiety”, „Żółty Chrystus” czy „Skąd przychodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd zmierzamy?”, stanowią kamienie milowe w historii malarstwa, otwierając nowe drogi wyrazu i inspirując kolejne pokolenia artystów. Jego dziedzictwo jest widoczne w pracach takich twórców jak Paul Cézanne, Georges Seurat, a nawet w pracach artystów z okresu Szkoły z Pont-Aven. Jego wizualny język, oparty na syntetyzmie i symbolizmie, stał się punktem odniesienia dla wielu późniejszych ruchów artystycznych, od fowizmu po ekspresjonizm.

Ciekawostki z życia Paula Gauguina

Życie Paula Gauguina było pełne niezwykłych doświadczeń, które często wykraczały poza ramy artystycznej kariery. Jednym z takich epizodów była jego praca jako robotnik przy budowie Kanału Panamskiego w 1887 roku. Podjął się tego zajęcia, aby zarobić na dalszą podróż, jednak warunki pracy były tam tragiczne. Gauguin niemal stracił życie, chorując na malarię i czerwonkę, co świadczy o jego determinacji w dążeniu do celu, nawet w obliczu śmiertelnego zagrożenia.

Zanim Gauguin na dobre osiadł na Tahiti, w 1887 roku spędził kilka miesięcy na Martynice. Ten karaibski raj zachwycił go swoim unikalnym światem i intensywnymi kolorami, które z pewnością wpłynęły na jego późniejsze poszukiwania wizualne. Pobyt na Martynice był dla niego preludium do odkrycia piękna Polinezji, która na długie lata stała się jego artystycznym domem. Warto również wspomnieć o jego pobycie w Bretanii, gdzie wraz z innymi artystami tworzył Szkołę z Pont-Aven, rozwijając swoje idee syntetyzmu i symbolizmu.

Paul Gauguin wniósł znaczący wkład w rozwój techniki drzeworytu. Zrewolucjonizował ją, traktując nie jako rzemieślniczą metodę reprodukcji, ale jako autonomiczną formę sztuki. Jego drzeworyty, charakteryzujące się mocnymi konturami i płaskimi plamami koloru, często stanowiły odrębne dzieła sztuki, odzwierciedlające jego unikalny styl i wizję. Jego prace z tego zakresu są równie ważne jak jego malarstwo, ukazując wszechstronność jego talentu i innowacyjne podejście do różnych mediów artystycznych. Jego zainteresowanie sztuką prymitywną i sztuką ludową, inspirowaną kulturami spoza kręgu europejskiego, było kluczowe dla rozwoju jego własnego, niepowtarzalnego stylu.

Paul Gauguin, porzucając stabilne życie maklera, stał się symbolem artysty podążającego za swoją wizją wbrew przeciwnościom losu, inspirując nas do doceniania odwagi w dążeniu do autentyczności w sztuce i życiu. Jego dziedzictwo artystyczne, choć nacechowane pewnymi kontrowersjami, pozostaje inspiracją i dowodem na siłę indywidualnej ekspresji artystycznej, kształtując oblicze sztuki XX wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Gauguin