Ennio Morricone: Chi Mai, Le Professionnel, concerty i dziedzictwo

0

Ennio Morricone, urodzony 10 listopada 1928 roku w Rzymie i zmarły 6 lipca 2020 roku, był legendarnym włoskim kompozytorem, dyrygentem i pianistą, którego dzieła zdefiniowały ścieżki dźwiękowe niezliczonych filmów. Jego kariera, trwająca ponad 70 lat, zaowocowała ponad 400 kompozycjami do filmów i produkcji telewizyjnych oraz ponad 100 dziełami muzyki absolutnej. Uznawany za jednego z najwybitniejszych kompozytorów muzyki filmowej w historii, Morricone znany jest ze swojej wszechstronności, innowacyjności i zdolności do tworzenia melodii natychmiast rozpoznawalnych i głęboko poruszających. Jego współpraca z reżyserem Sergio Leone, zwłaszcza przy westernach, ugruntowała jego międzynarodową sławę, a jego muzyka do filmów takich jak „Dobry, zły i brzydki” czy „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie” stała się ikoną gatunku.

Był mężem Marii Travii, z którą tworzył artystyczny duet przez wiele lat, a jego dzieci to Marco, Alessandra, Andrea i Giovanni. Jego ojciec, Mario Morricone, również był trębaczem, co stanowiło fundament jego wczesnej edukacji muzycznej. Ennio Morricone zmarł w wieku 91 lat, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które nadal inspiruje i porusza kolejne pokolenia.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na lipiec 2020 roku miał 91 lat.
• Żona/Mąż: Maria Travia
• Dzieci: Marco, Alessandra, Andrea, Giovanni
• Zawód: Kompozytor muzyki filmowej, dyrygent, pianista
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ikonicznych ścieżek dźwiękowych do wielu filmów, w tym „Dobry, zły i brzydki” oraz zdobycie Oscara za muzykę do „Nienawistnej ósemki”.

Kim był Ennio Morricone?

Ennio Morricone, urodzony 10 listopada 1928 roku w Rzymie, zasłynął jako jeden z najbardziej cenionych i płodnych kompozytorów muzyki filmowej XX i XXI wieku. Jego dorobek artystyczny, obejmujący ponad 400 ścieżek dźwiękowych do filmów i produkcji telewizyjnych oraz ponad 100 dzieł muzyki absolutnej, czyni go postacią o niekwestionowanym znaczeniu dla historii kina i muzyki. Choć jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z kinem, jego talent wykraczał poza ramy jednej dziedziny – był również uznanym dyrygentem, pianistą i aranżerem.

Artysta posługiwał się pseudonimami takimi jak Dan Savio czy Leo Nichols, szczególnie na początku swojej kariery filmowej, aby ukryć swoją tożsamość w mniej prestiżowych produkcjach. Określany mianem „Maestro”, Morricone zyskał międzynarodowe uznanie dzięki swojej wszechstronności stylistycznej, która obejmowała gatunki od muzyki klasycznej i awangardowej po pop i rock. Jego kompozycje charakteryzowały się unikalnym brzmieniem, często wykorzystującym nietypowe instrumenty, chóry, gwizdy i efekty wokalne, co nadawało jego dziełom niepowtarzalny i zapadający w pamięć charakter.

Życie prywatne i rodzinne Ennio Morricone

Ennio Morricone był synem Libery Ridolfi i Mario Morricone. Jego ojciec, który był zawodowym trębaczem grającym w orkiestrach muzyki lekkiej, odegrał kluczową rolę w jego wczesnej edukacji muzycznej, jako pierwszy wprowadzając go w świat nut i instrumentów. Ta rodzinna tradycja muzyczna z pewnością wpłynęła na rozwój jego talentu.

W 1956 roku Ennio Morricone poślubił Marię Travię. Ich małżeństwo, które trwało aż do śmierci kompozytora w 2020 roku, było nie tylko związkiem życiowym, ale również artystycznym. Maria Travia była nie tylko jego życiową towarzyszką, ale także aktywną współtwórczynią jego dzieł, pisząc teksty do wielu jego kompozycji, w tym do utworów z nagrodzonej Oscarem ścieżki dźwiękowej do filmu „Misja”. Ta artystyczna synergia między małżonkami stanowiła ważny element jego twórczości.

Ciekawostką z dzieciństwa kompozytora jest fakt, że uczęszczał do tej samej szkoły podstawowej co Sergio Leone. To zbieżność losów, która po latach zaowocowała jednym z najbardziej znanych i owocnych duetów reżysersko-kompozytorskich w historii światowej kinematografii, szczególnie w gatunku spaghetti westernów.

Kariera zawodowa Ennio Morricone

Kariera Ennio Morricone rozpoczęła się w latach 40. XX wieku od gry na trąbce w zespołach jazzowych. Już w 1950 roku rozpoczął pracę jako aranżer studyjny. W 1958 roku podjął pracę we włoskim nadawcy publicznym RAI, jednak zrezygnował z niej już pierwszego dnia, gdy dowiedział się o wewnętrznym przepisie zabraniającym emisji muzyki skomponowanej przez pracowników firmy. Ta decyzja skierowała go na ścieżkę niezależnej twórczości.

Przełomem w jego karierze filmowej okazał się rok 1961, kiedy to zadebiutował muzyką do filmu „Faszysta” w reżyserii Luciano Salce. Wcześniej przez lata pracował jako „ghost writer”, pisząc muzykę, która była następnie oficjalnie przypisywana innym kompozytorom. Ta praca pozwoliła mu na doskonalenie warsztatu i zdobycie cennego doświadczenia.

Międzynarodową sławę Morricone zdobył w latach 1960–1975 dzięki swojej owocnej współpracy z reżyserem Sergio Leone. Owocem tej synergii artystycznej stała się tzw. „Trylogia dolarowa”, która na zawsze zmieniła oblicze kina gatunkowego, a w szczególności spaghetti westernów. Filmy takie jak „Za garść dolarów”, „Za kilka dolarów więcej” czy „Dobry, zły i brzydki” (The Good, the Bad and the Ugly) zyskały kultowy status, a ich ścieżki dźwiękowe stały się nieodłącznym elementem ich sukcesu. Ikoniczne motywy stworzyły niepowtarzalny, surowy i emocjonalny klimat, który stał się znakiem rozpoznawczym gatunku.

Szczególny sukces odniosła ścieżka dźwiękowa do filmu „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie” (Once Upon a Time in the West). Album ten sprzedał się w nakładzie około 10 milionów egzemplarzy na całym świecie, co czyni go jednym z najlepiej sprzedających się soundtracków w historii. Sukces ten potwierdził, że muzyka Morricone miała ogromną siłę oddziaływania na publiczność, często wykraczającą poza ramy samego filmu. Jego zdolność do tworzenia zapadających w pamięć melodii uczyniła go legendą. Warto wspomnieć o takich utworach jak „The Ecstasy of Gold”, który stał się hymnem dla wielu pokoleń.

Po ugruntowaniu swojej pozycji jako mistrza muzyki do westernów, Ennio Morricone otworzył drzwi do międzynarodowej kariery, w tym do Hollywood. Tam jego talent został doceniony przez kolejnych wybitnych reżyserów, co zaowocowało współpracą przy wielu kinowych hitach. Tworzył muzykę do filmów takich gigantów jak Brian De Palma, Quentin Tarantino, John Carpenter czy Oliver Stone. Jego wszechstronność pozwoliła mu na adaptację stylu do różnorodnych gatunków filmowych. Do najbardziej znanych dzieł z tego okresu należą ścieżki dźwiękowe do filmów „Nietykalni” (The Untouchables) Briana De Palmy oraz do „Nienawistnej ósemki” (The Hateful Eight) Quentina Tarantino, za którą w 2016 roku otrzymał Oscara. Kompozytor muzyki do filmu „Zły i Brzydki” (The Good, the Bad and the Ugly) stał się ikoną.

Początki kariery i praca „ghost writer”

Ennio Morricone wstąpił do Konserwatorium Świętej Cecylii w Rzymie w 1940 roku, mając 12 lat. Czteroletni program harmonii ukończył w rekordowym czasie sześciu miesięcy. Studiował grę na trąbce, kompozycję i muzykę chóralną pod kierunkiem Goffredo Petrassiego. Swoją formalną edukację zakończył z wyróżnieniem, zdobywając dyplomy z trąbki w 1946 roku, instrumentacji dla orkiestr dętych w 1952 roku oraz kompozycji w 1954 roku.

W latach 40. XX wieku Morricone aktywnie działał na scenie muzycznej, grając na trąbce w zespołach jazzowych. W 1950 roku rozpoczął pracę jako aranżer studyjny. W tym wczesnym okresie swojej kariery często pracował jako „ghost writer”, pisząc muzykę, która była następnie oficjalnie przypisywana innym, bardziej znanym kompozytorom. Ta praca pozwoliła mu na zdobycie cennego doświadczenia w tworzeniu muzyki do różnorodnych produkcji.

Współpraca z Sergio Leone i międzynarodowa sława

Szczytowym okresem kariery Ennio Morricone, który przyniósł mu międzynarodową sławę, była jego współpraca z reżyserem Sergio Leone w latach 1960–1975. Owocem tej synergii artystycznej stała się tzw. „Trylogia dolarowa”, która na zawsze zmieniła oblicze kina gatunkowego, a w szczególności spaghetti westernów. Filmy takie jak „Za garść dolarów”, „Za kilka dolarów więcej” czy „Dobry, zły i brzydki” (The Good, the Bad and the Ugly) zyskały kultowy status, a ich ścieżki dźwiękowe stały się nieodłącznym elementem ich sukcesu. Ikoniczne motywy, wykorzystujące nietypowe instrumenty, chóry, gwizdy i zawodzenie, stworzyły niepowtarzalny, surowy i emocjonalny klimat, który stał się znakiem rozpoznawczym gatunku.

Szczególny sukces odniosła ścieżka dźwiękowa do filmu „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie” (Once Upon a Time in the West). Album ten sprzedał się w nakładzie około 10 milionów egzemplarzy na całym świecie, co czyni go jednym z najlepiej sprzedających się soundtracków w historii. Sukces ten potwierdził, że muzyka Morricone miała ogromną siłę oddziaływania na publiczność, często wykraczającą poza ramy samego filmu. Jego zdolność do tworzenia zapadających w pamięć melodii, które potrafiły opowiedzieć historię i wzbudzić głębokie emocje, uczyniła go legendą już za życia. Warto wspomnieć o takich utworach jak „The Ecstasy of Gold”, który stał się hymnem dla wielu pokoleń.

Kariera w Hollywood i współpraca z innymi reżyserami

Po ugruntowaniu swojej pozycji jako mistrza muzyki do westernów, Ennio Morricone otworzył drzwi do międzynarodowej kariery, w tym do Hollywood. Tam jego talent został doceniony przez kolejnych wybitnych reżyserów, co zaowocowało współpracą przy wielu kinowych hitach. Tworzył muzykę do filmów takich gigantów jak Brian De Palma, Quentin Tarantino, John Carpenter czy Oliver Stone. Jego wszechstronność pozwoliła mu na adaptację stylu do różnorodnych gatunków filmowych, od kryminałów i dramatów po thrillery i horrory.

Do najbardziej znanych dzieł z tego okresu należą ścieżki dźwiękowe do filmów „Nietykalni” (The Untouchables) Briana De Palmy, gdzie stworzył dynamiczne i porywające kompozycje podkreślające atmosferę lat 30. XX wieku, oraz do „Nienawistnej ósemki” (The Hateful Eight) Quentina Tarantino, za którą w 2016 roku otrzymał Oscara. Współpraca z Johnem Carpenterem przy filmie „Coś” (The Thing) zaowocowała mroczną i niepokojącą muzyką, która doskonale oddawała klaustrofobiczną atmosferę i grozę opowieści. Jego zdolność do tworzenia muzyki, która idealnie współgrała z wizją reżysera i wzbogacała narrację, sprawiła, że stał się jednym z najbardziej poszukiwanych kompozytorów w branży. Kompozytor muzyki do filmu „Zły i Brzydki” (The Good, the Bad and the Ugly) stał się ikoną.

Działalność w grupach eksperymentalnych i jako aranżer

Ennio Morricone, poza swoją pracą nad muzyką filmową, aktywnie uczestniczył w życiu artystycznym jako członek i współzałożyciel ważnych kolektywów muzycznych. W latach 1966–1980 był kluczowym członkiem „Il Gruppo” (Gruppo di Improvvisazione Nuova Consonanza), jednego z pierwszych kolektywów kompozytorów eksperymentalnych skupiających się na awangardowej improwizacji. Działalność w tej grupie pozwoliła mu na eksplorowanie nowych brzmień i technik kompozytorskich.

Jako aranżer w wytwórni RCA Victor, Morricone miał okazję współpracować z czołowymi artystami muzyki popularnej. Tworzył aranżacje dla takich gwiazd jak Paul Anka, dla którego współtworzył hit „Ogni volta”. Współpracował również z włoską diwą Miną, dla której zaaranżował utwór „Se telefonando”. W 1969 roku, wraz z innymi artystami, współzałożył Forum Music Village w Rzymie. To prestiżowe studio nagraniowe szybko stało się ważnym ośrodkiem dla europejskiej produkcji muzycznej.

Nagrody i osiągnięcia Ennio Morricone

Wszechstronność artystyczna i ogromny wkład Ennio Morricone w sztukę muzyki filmowej zostały wielokrotnie docenione. Po pięciu wcześniejszych nominacjach do Oscara za najlepszą muzykę oryginalną, w tym za filmy takie jak „Misja” (The Mission) i „Malèna”, Morricone w końcu zdobył upragnioną statuetkę w 2016 roku. Nagrodę otrzymał za film „Nienawistna ósemka” Quentina Tarantino, mając wówczas 87 lat, co było kulminacją uznania dla jego całokształtu twórczości.

Już w 2007 roku Amerykańska Akademia Filmowa uhonorowała go Oscarem Honorowym za „wspaniały i wieloaspektowy wkład w sztukę muzyki filmowej”. To prestiżowe wyróżnienie było wyrazem uznania dla jego fundamentalnego znaczenia dla rozwoju gatunku i jego niezmiennie wysokiej pozycji w świecie kina.

Nagrody Akademii Filmowej (Oscary)

Droga Ennio Morricone do Oscara była długa i naznaczona wieloma nominacjami. Po pięciu nominacjach w kategorii Najlepsza Muzyka Oryginalna za takie dzieła jak poruszająca ścieżka dźwiękowa do filmu „Misja” (The Mission) czy nastrojowa muzyka do „Malèny”, prawdziwe zwieńczenie tej drogi nastąpiło w 2016 roku. Wówczas, w wieku 87 lat, Ennio Morricone otrzymał Oscara za najlepszą muzykę oryginalną do filmu „Nienawistna ósemka” (The Hateful Eight) Quentina Tarantino. To prestiżowe wyróżnienie było nie tylko nagrodą za konkretny film, ale także uhonorowaniem całokształtu jego niezwykłej kariery i wpływu na kino.

Dodatkowo, w 2007 roku, Amerykańska Akademia Filmowa przyznała mu Oscara Honorowego. Było to wyraz uznania dla jego „wspaniałego i wieloaspektowego wkładu w sztukę muzyki filmowej”. Ta nagroda podkreśliła jego fundamentalne znaczenie dla rozwoju gatunku i jego niezmiennie wysoką pozycję w świecie kina.

Inne prestiżowe nagrody

Oprócz Nagród Akademii Filmowej, Ennio Morricone został uhonorowany licznymi innymi prestiżowymi wyróżnieniami. Jego lista nagród obejmuje między innymi trzy nagrody Grammy, które są jednymi z najbardziej znaczących wyróżnień w branży muzycznej. Zdobył również trzy Złote Globy, nagrody przyznawane za osiągnięcia w dziedzinie filmu i telewizji. Morricone był również wielokrotnie nagradzany przez Brytyjską Akademię Sztuk Filmowych i Telewizyjnych (BAFTA), zdobywając sześć nagród BAFTA.

W swoim kraju, Włoszech, otrzymał dziesięć statuetek David di Donatello, które są odpowiednikiem włoskich Oscarów. W 2010 roku odebrał prestiżową Polar Music Prize, często nazywaną „muzycznym Noblem”. Ponadto, ścieżka dźwiękowa do filmu „Dobry, zły i brzydki” z 1966 roku została w 2008 roku wprowadzona do Grammy Hall of Fame, jako jedno z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych dzieł w historii muzyki.

Edukacja muzyczna Ennio Morricone

Ennio Morricone wstąpił do Konserwatorium Świętej Cecylii w Rzymie w 1940 roku, mając zaledwie 12 lat. Jego edukacja przebiegała w błyskawicznym tempie; czteroletni program harmonii ukończył w zaledwie sześć miesięcy. Studiował grę na trąbce, kompozycję oraz muzykę chóralną pod kierunkiem Goffredo Petrassiego, wybitnego kompozytora. Swoją formalną edukację zakończył z najwyższymi wyróżnieniami: w 1946 roku otrzymał dyplom z gry na trąbce, w 1952 roku – dyplom z instrumentacji dla orkiestr dętych z oceną 9/10, a w 1954 roku – dyplom z kompozycji z oceną 9.5/10. Te osiągnięcia stanowiły solidne fundamenty dla jego późniejszej, błyskotliwej kariery.

W 1941 roku, jeszcze jako młody student, został wybrany do Orkiestry Operowej pod dyrekcją Carlo Zecchiego na trasę koncertową po regionie Veneto. Było to jego pierwsze poważne doświadczenie zawodowe, które z pewnością ukształtowało jego przyszłe podejście do wykonawstwa i dyrygentury.

Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Ennio Morricone

Choć Ennio Morricone jest powszechnie kojarzony przede wszystkim z muzyką filmową, jego twórczość obejmowała znacznie szersze pole. Pisał również muzykę do wielkich produkcji telewizyjnych, które zdobyły uznanie widzów na całym świecie. Do najbardziej znanych należą serial „Marco Polo”, kultowa seria „Ośmiornica” (La piovra), która dzięki jego ścieżce dźwiękowej zyskała dodatkowy wymiar napięcia i dramatyzmu, oraz biograficzny film o papieżu „Karol: Człowiek, który został papieżem”. Ta wszechstronność dowodzi jego zdolności do adaptacji swojego stylu do różnych form i gatunków medialnych.

W 1987 roku Morricone podjął nietypową, aczkolwiek owocną współpracę z brytyjskim duetem synth-popowym Pet Shop Boys. Wspólnie stworzyli utwór „It Couldn’t Happen Here”, który stanowił przykład jego otwartości na eksperymentowanie z nowoczesnymi brzmieniami i gatunkami. Jego wpływ na innych artystów jest ogromny i nieograniczony gatunkiem. Do inspiracji twórczością Morricone przyznawali się tacy giganci jak Hans Zimmer, Metallica (która otwiera swoje koncerty utworem „The Ecstasy of Gold”), Muse, Radiohead czy Dire Straits. Jego muzyka nadal inspiruje kolejne pokolenia twórców.

Najważniejsze ścieżki dźwiękowe

• „Za garść dolarów” (A Fistful of Dollars)
• „Za kilka dolarów więcej” (For a Few Dollars More)
• „Dobry, zły i brzydki” (The Good, the Bad and the Ugly)
• „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie” (Once Upon a Time in the West)
• „Misja” (The Mission)
• „Nietykalni” (The Untouchables)
• „Coś” (The Thing)
• „Nienawistna ósemka” (The Hateful Eight)
• „Malèna”
• „Le Professionnel” (tytuł oryginalny: Le Serpent)

Kluczowe współprace reżyserskie

• Sergio Leone (w tym „Trylogia dolarowa”)
• Brian De Palma
• Quentin Tarantino
• John Carpenter
• Oliver Stone
• Luciano Salce

Nagrody i wyróżnienia Ennio Morricone

Warto wiedzieć: Ścieżka dźwiękowa do filmu „Dobry, zły i brzydki” z 1966 roku została w 2008 roku wprowadzona do Grammy Hall of Fame jako jedno z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych dzieł w historii muzyki.

Warto wiedzieć: Ennio Morricone rozpoczął swoją karierę jako trębacz w zespołach jazzowych, a jego ojciec, Mario Morricone, również był zawodowym trębaczem.

Warto wiedzieć: Choć kojarzony głównie z kinem, Ennio Morricone tworzył również muzykę do produkcji telewizyjnych, takich jak serial „Marco Polo” czy „Ośmiornica” (La piovra).

Ennio Morricone, legendarny kompozytor muzyki filmowej, na stałe zapisał się w historii kina i muzyki. Jego innowacyjne podejście do kompozycji, mistrzostwo w tworzeniu zapadających w pamięć melodii oraz wszechstronność stylistyczna sprawiły, że stał się jednym z najbardziej wpływowych artystów swojego pokolenia, a jego dzieła nadal inspirują i poruszają słuchaczy na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ennio_Morricone