Yul Brynner: Ikona kina i teatrów, niezapomniany Brynner

0

Yul Brynner, urodzony 11 lipca 1920 roku, był wszechstronnym aktorem, który zdobył międzynarodową sławę dzięki swoim niezapomnianym rolom. Mając 104 lata (na lipiec 2024), zapisał się w historii kina jako legenda, szczególnie dzięki niezliczonej liczbie występów w roli króla Mongkuta w musicalu „Król i ja”, za którą otrzymał Oscara. Jego życie, naznaczone wielokrotną zmianą obywatelstwa i złożoną tożsamością etniczną, to fascynująca podróż od Syberii po szczyty Hollywood. Aktor, znany między innymi z roli w „Siedmiu wspaniałych”, był postacią o bogatym życiorysie, obejmującym zarówno sukcesy zawodowe, jak i zaangażowanie społeczne. Urodzony we Władywostoku, Brynner przeszedł przez wiele etapów swojego życia, zanim stał się ikoną kina. Jego dziedzictwo obejmuje nie tylko wybitne kreacje aktorskie, ale także działalność filantropijną i osobiste zmagania, które ukształtowały jego postawę życiową.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 104 lata (na lipiec 2024)
• Żona/Mąż: Doris Kleiner (druga żona)
• Dzieci: Victoria Brynner, Rock Brynner, Lark Tilden Brynner, Tatiana Brynner, Yul Brynner II
• Zawód: Aktor
• Główne osiągnięcie: Oscar dla najlepszego aktora za rolę króla Mongkuta w musicalu „Król i ja”

Podstawowe informacje o Yulu Brynnerze

Prawdziwe nazwisko Yula Brynnera brzmiało Julij Borisowicz Briner. Urodził się 11 lipca 1920 roku we Władywostoku, który wówczas należał do Republiki Dalekiego Wschodu. Pochodził z zamożnej rodziny, posiadającej znaczące dobra ziemskie oraz kopalnie srebra na Syberii. Ta zamożność i pozycja rodziny wpłynęły na jego wczesne lata życia i dostęp do edukacji.

Tożsamość etniczna Yula Brynnera była złożona, posiadając korzenie szwajcarsko-niemieckie, rosyjskie oraz buriackie (mongolskie). Choć w późniejszych latach życia często deklarował pochodzenie romskie, współczesne badania historyczne nie znajdują potwierdzenia tych twierdzeń. Ta wielokulturowość mogła wpływać na jego artystyczną wrażliwość i sposób postrzegania świata.

W ciągu swojego życia Yul Brynner posiadał trzy różne obywatelstwa. Początkowo, od 1922 roku, był obywatelem Związku Radzieckiego. W 1943 roku uzyskał amerykańskie obywatelstwo, stając się naturalizowanym obywatelem USA. Jednak w 1965 roku zrzekł się amerykańskiego paszportu na rzecz obywatelstwa Szwajcarii, co świadczy o jego zmiennych losach i poszukiwaniu miejsca na świecie.

Kariera aktorska Yula Brynnera

Początki i edukacja

Droga Yula Brynnera do sławy aktorskiej nie była prosta. Po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych w 1940 roku, mimo że angielski nie był jego pierwszym językiem, szybko odnalazł się w nowej rzeczywistości. Pracował jako kierowca ciężarówki i pomocnik sceniczny w trupie teatralnej Michaela Czechowa, jednocześnie intensywnie ucząc się aktorstwa. To właśnie ojciec, Boris Julijewicz Briner, mimo że porzucił rodzinę w 1924 roku dla aktorki Kateriny Kornakowej, a także jego macocha, sfinansowali później jego edukację aktorską u cenionego Michaela Czechowa. Ta pomoc była kluczowa dla rozwoju jego talentu.

Jeszcze przed osiągnięciem międzynarodowej sławy filmowej, Yul Brynner zdobywał doświadczenie w pracy w telewizji. W latach 1948–1949 pracował jako reżyser w nowo powstałych studiach telewizyjnych CBS. Był to ważny etap w jego karierze, który pozwolił mu zdobyć wiedzę o procesie produkcji telewizyjnej i reżyserii, zanim na dobre zaistniał na dużym ekranie.

W wieku 14 lat, w 1935 roku, Yul Brynner zadebiutował na scenie paryskiego kabaretu „Hermitage”. Tam występował, śpiewając rosyjskie i romskie pieśni, akompaniując sobie na gitarze. To doświadczenie z występów kabaretowych, muzyka i kontakt z publicznością, z pewnością ukształtowały jego sceniczny charyzmę i ekspresję, które później wykorzystał w kinie.

Przełomowe role i sukcesy

„Król i ja” – rola życia

Rola króla Mongkuta w musicalu „Król i ja” (The King and I) stała się dla Yula Brynnera przełomem i definicją jego kariery. Wcielił się w tę postać na deskach teatru aż 4625 razy, co świadczy o jego niezwykłym oddaniu i popularności tej roli. Sukces na scenie teatralnej zaowocował nagrodą Tony, a następnie triumfem w adaptacji filmowej z 1956 roku. Za kreację króla Mongkuta w filmie zdobył Oscara dla najlepszego aktora, co ugruntowało jego pozycję jako gwiazdy światowego formatu. Jest to bez wątpienia jego rola życia, w której zastąpił Mary Martin.

Przełomowy rok 1956

Rok 1956 był dla Yula Brynnera okresem niezwykłych sukcesów i uznania. Oprócz wspomnianego Oscara dla najlepszego aktora za „Króla i ja”, zagrał wówczas w dwóch innych monumentalnych produkcjach filmowych. W epickim dziele Cecila B. DeMille’a, „Dziesięcioro przykazań” (The Ten Commandments), wcielił się w postać faraona Ramzesa II. Następnie pojawił się jako generał Bounine w filmie „Anastazja”, u boku legendarnej Ingrid Bergman. Te role potwierdziły jego wszechstronność i zdolność do kreowania postaci o wielkiej sile dramatycznej, ugruntowując jego pozycję w Hollywood.

Ikona gatunków filmowych

Yul Brynner na stałe wpisał się w historię kina jako jedna z ikon gatunku western. Jego kreacja Chrisa Adamsa w filmie „Siedmiu wspaniałych” (The Magnificent Seven) z 1960 roku stała się wzorem dla wielu późniejszych bohaterów tego gatunku. Nie ograniczał się jednak do jednego typu ról. W 1973 roku zagrał bezwzględnego rewolwerowca-androida w kultowym filmie science-fiction „Świat Dzikiego Zachodu” (Westworld), udowadniając swoją adaptacyjność do różnych konwencji filmowych.

W kontekście jego kariery warto wspomnieć także o innych jego znaczących rolach, choćby w filmach takich jak „Romance of a Horsethief” czy „File of the Golden Goose”. Jego talent pozwalał mu na wcielanie się w różnorodne postaci, od historycznych władców po antybohaterów westernów i futurystycznych androidów, co czyniło go wszechstronnym aktorem.

Praca w innych mediach

Telewizja

Zanim Yul Brynner stał się wielką gwiazdą kina, jego pierwsza styczność z mediami wizualnymi miała miejsce w telewizji. W latach 1948–1949 pracował jako reżyser w nowo powstałych studiach telewizyjnych CBS. Był to wczesny etap rozwoju medium telewizyjnego, a jego praca tam stanowiła cenne doświadczenie, które z pewnością wpłynęło na jego późniejsze rozumienie pracy przed kamerą.

Życie prywatne Yula Brynnera

Rodzina pochodzenia

Yul Brynner, urodzony jako Julij Borisowicz Briner, pochodził z zamożnej rodziny z Władywostoku. Jego ojciec, Boris Julijewicz Briner, był inżynierem górnictwa i wynalazcą o korzeniach szwajcarsko-niemieckich i rosyjskich. Jednak w 1924 roku ojciec porzucił rodzinę dla aktorki Kateriny Kornakowej. Pomimo tej traumatycznej sytuacji rodzinnej, to właśnie ojciec i jego nowa żona odegrali rolę w sfinansowaniu aktorskiej edukacji Yula u Michaela Czechowa, co było kluczowe dla jego przyszłej kariery.

Związki i małżeństwa

Życie osobiste Yula Brynnera było burzliwe i pełne intensywnych relacji. Jego drugą żoną była chilijska modelka Doris Kleiner. Poślubił ją w 1960 roku, podczas kręcenia filmu „Siedmiu wspaniałych”. Ich związek trwał do 1967 roku. Z Doris Kleiner doczekał się córki Victorii, urodzonej w 1962 roku. Matką chrzestną Victorii została legendarna aktorka Audrey Hepburn, co świadczy o bliskich relacjach Brynnera ze światem kina.

Brynner miał również inne ważne związki. Romansował długoletnio z Marleną Dietrich, która była od niego starsza o 19 lat. Ta relacja, choć nieformalna, była znaczącym elementem jego życia osobistego. Warto również wspomnieć o jego pierwszym małżeństwie z Virginią Gilmore, z którą miał syna Rocka Brynnera. Po rozwodzie z Gilmore, aktor poślubił Taidje Khan, z którą również miał dziecko.

Dzieci i związki pozamałżeńskie

Oprócz córki Victorii z Doris Kleiner, Yul Brynner miał również córkę Lark, urodzoną w latach 1958/59, ze związku z Frankie Tilden. Aktor aktywnie wspierał Lark finansowo i ostatecznie ją adoptował. Jego życie osobiste było zatem naznaczone nie tylko formalnymi związkami, ale także pozamałżeńskimi relacjami i odpowiedzialnością za dzieci z tych związków.

• Rock Brynner (z Virginią Gilmore)
• Lark Tilden Brynner (z Frankie Tilden, adoptowana)
• Victoria Brynner (z Doris Kleiner, ur. 1962)
• Tatiana Brynner (z Taidje Khan)
• Yul Brynner II (z Taidje Khan)

Osiągnięcia i nagrody Yula Brynnera

Uznanie w Hollywood

Kariera Yula Brynnera została uhonorowana licznymi wyróżnieniami, potwierdzającymi jego status jako jednej z największych gwiazd Hollywood. W 1956 roku, roku jego największych sukcesów, został upamiętniony ceremonią odciśnięcia dłoni przed Grauman’s Chinese Theatre, co jest jednym z najbardziej prestiżowych symboli sławy w amerykańskim przemyśle filmowym. Cztery lata później, w 1960 roku, otrzymał własną gwiazdę na Hollywood Walk of Fame, co jest stałym dowodem jego wkładu w historię kina. Nagroda Tony za rolę w „Królu i ja” oraz Oscar dla najlepszego aktora za filmową adaptację tej sztuki, to jedynie niektóre z najwyższych wyróżnień, jakie zdobył.

Filantropia i działalność społeczna Yula Brynnera

Wsparcie dla uchodźców

Yul Brynner był zaangażowany w działalność społeczną i charytatywną. Pełnił funkcję specjalnego konsultanta ONZ ds. uchodźców. Swoją rolę traktował bardzo poważnie, dokumentując sytuację ludzi w obozach dla uchodźców za pomocą fotografii. Poprzez swoje działania starał się nagłośnić trudną sytuację tych osób i zwrócić uwagę świata na ich problemy. Jego fotografie, często poruszające i dokumentujące cierpienie, były ważnym narzędziem w budowaniu świadomości społecznej.

Jego zaangażowanie w sprawy uchodźców było wyrazem jego głębokiego humanitaryzmu i wrażliwości na los innych. Jako osoba, która sama doświadczyła burzliwych zmian i przemieszczeń, mógł lepiej rozumieć potrzeby i cierpienia osób pozbawionych domu i bezpieczeństwa. Działalność ta stanowiła ważny aspekt jego życia, uzupełniający jego sukcesy artystyczne.

Działalność na rzecz Romów

Ze względu na silne poczucie więzi z kulturą romską, Yul Brynner aktywnie działał na rzecz tej społeczności. W 1977 roku został mianowany honorowym przewodniczącym Międzynarodowej Unii Romów. Piastował ten tytuł aż do śmierci, angażując się w promocję kultury romskiej i walkę z dyskryminacją. Jego pochodzenie, choć nie w pełni romskie, pozwalało mu na głębokie zrozumienie i identyfikację z problemami tej grupy etnicznej. Ta działalność była kontynuacją jego zaangażowania społecznego.

Kampanie społeczne

Pod koniec życia, wiedząc o swojej śmiertelnej chorobie, Yul Brynner podjął się ważnej inicjatywy edukacyjnej. Zdiagnozowano u niego nieoperacyjnego raka płuc, co skłoniło go do udzielenia poruszającego wywiadu w programie „Good Morning America”. W wywiadzie wyraził pragnienie stworzenia reklamy ostrzegającej przed paleniem. Po jego śmierci, nagranie z tego wywiadu zostało wykorzystane jako potężny spot społeczny, który na długo po jego odejściu przypominał o skutkach nałogu tytoniowego.

Ta ostatnia inicjatywa była świadectwem odwagi i determinacji Yula Brynnera. Mimo wyniszczającej choroby i trudności z mówieniem spowodowanych radioterapią, chciał wykorzystać swój autorytet do edukowania innych. Jego przykładowe działanie w obliczu własnej śmierci jest inspiracją i dowodem jego niezwykłego charakteru.

Yul Brynner – muzyka i inne pasje

Występy muzyczne

Pasja Yula Brynnera do muzyki była obecna od wczesnych lat jego życia. W wieku 14 lat, w 1935 roku, zadebiutował w paryskim kabarecie „Hermitage”. Tam występował, śpiewając rosyjskie i romskie pieśni, a sam akompaniował sobie na gitarze. Ta aktywność artystyczna była ważnym elementem jego rozwoju, rozwijając jego umiejętności wykonawcze i ekspresję sceniczną, które później z powodzeniem wykorzystał w karierze aktorskiej.

W 1967 roku Yul Brynner wydał album zatytułowany „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs”. Nagrał go wspólnie z Alioszą Dimitrievitchem. Na płycie prezentował tradycyjny repertuar cygański, co było wyrazem jego głębokiego związku z kulturą romską i zamiłowania do muzyki ludowej. Ta dyskografia stanowi świadectwo jego muzycznych talentów i wszechstronności artystycznej.

Fotografia

Oprócz aktorstwa i muzyki, Yul Brynner miał jeszcze jedną pasję – fotografię. Był uznanym fotografem, a jego prace zostały zebrane pośmiertnie przez jego córkę Victorię w albumie „Yul Brynner: Photographer”. Album zawierał portrety członków jego rodziny, a także znanych osobistości ze świata filmu. Jego umiejętności fotograficzne pozwalały mu na uchwycenie intymnych momentów i charakterystycznych cech ludzi, co dodaje kolejny wymiar do jego artystycznego dziedzictwa.

Zdrowie i ostatnie lata Yula Brynnera

Wypadek i uzależnienie

W młodości Yul Brynner pracował jako akrobata trapezowy w cyrku. Niestety, podczas jednej z akrobacji doznał ciężkiego urazu pleców. Ból był tak silny, że zaczął przyjmować narkotyki w celu jego uśmierzenia. Doprowadziło to do uzależnienia od opium. Brynner przez rok leczył się w klinice w Lozannie, aby przezwyciężyć nałóg. Ten trudny okres w jego życiu pokazuje jego siłę woli i determinację w walce z własnymi słabościami.

Warto wiedzieć: Yul Brynner rzucił nałóg w 1971 roku, co było ważnym krokiem w jego drodze do zdrowia i odzyskania kontroli nad swoim życiem.

Walka z rakiem

We wrześniu 1983 roku u Yula Brynnera zdiagnozowano nieoperacyjnego raka płuc. Mimo diagnozy i postępującej choroby, aktor nie poddał się. Przeszedł wyniszczającą radioterapię, która niestety uszkodziła mu gardło i utrudniała mówienie. Mimo tych trudności, Yul Brynner kontynuował swoje występy w teatrze niemal do samego końca swojego życia. Jego determinacja i poświęcenie dla sztuki w obliczu choroby są godne podziwu.

Yul Brynner zmarł 10 października 1985 roku. Jego odejście było ogromną stratą dla świata filmu i teatru. Jednak jego dziedzictwo, obejmujące niezapomniane role, zaangażowanie społeczne i osobiste zwycięstwa nad trudnościami, pozostaje żywe.

Ciekawostki z życia Yula Brynnera

Znaki rozpoznawcze i styl

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wizerunku Yula Brynnera było jego ogolone na głowę. Decyzję tę podjął w 1951 roku specjalnie do roli w „Królu i ja”. Ten charakterystyczny wygląd stał się jego znakiem towarowym, znanym jako „Yul Brynner look”, i utrzymywał się do końca jego życia. Ta śmiała decyzja wizualna podkreślała jego charyzmę i odwagę w kreowaniu postaci.

Zdolności językowe

Yul Brynner był prawdziwym poliglotą. Biegle władał rosyjskim, francuskim, japońskim i węgierskim. Angielskiego nauczył się dopiero po trzydziestce, co było niezbędne do jego kariery w Stanach Zjednoczonych. Jego wielojęzyczność z pewnością ułatwiła mu pracę w międzynarodowych produkcjach filmowych i kontakt z ludźmi z różnych kultur.

Znajomości i kręgi towarzyskie

Dzięki Jeanowi Cocteau, Yul Brynner w młodości obracał się w kręgach paryskiej bohemy. Był osobiście znany z tak wybitnymi postaciami jak Pablo Picasso, Salvador Dalí czy Josephine Baker. Te kontakty z artystyczną elitą z pewnością wpłynęły na jego sposób myślenia i postrzegania sztuki, a także poszerzyły jego horyzonty.

Wojenna propaganda

Podczas II wojny światowej Yul Brynner wykorzystał swoje umiejętności językowe do celów propagandowych. Pracował jako spiker radiowy dla US Office of War Information, nadając komunikaty do okupowanej Francji. Jego głos i znajomość języka były cennym narzędziem w przekazywaniu informacji i wspieraniu ducha oporu w czasie wojny.

Chronologia kariery i życia

Yul Brynner, wszechstronny aktor i ikona kina, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo artystyczne i społeczne. Jego kariera, uwieńczona Oscarem i licznymi innymi nagrodami, stanowi inspirację dla pokoleń, a jego zaangażowanie w sprawy ludzkości, w tym wsparcie dla uchodźców i społeczności romskiej, podkreśla jego głęboki humanitaryzm. Mimo osobistych zmagań, takich jak walka z nałogiem i chorobą, Brynner zawsze wykazywał się niezwykłą siłą charakteru i determinacją, do końca poświęcając się sztuce i działaniom na rzecz innych.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Yul_Brynner