Edgar Degas: Malarz tancerek, twórczość i sztuka paryskiego arystokraty.

0

Edgar Degas, francuski malarz, rysownik i rzeźbiarz, urodził się 19 lipca 1834 roku w Paryżu, a zmarł 27 września 1917 roku w tym samym mieście, dożywając 83 lat. Choć powszechnie kojarzony z impresjonizmem, sam artysta konsekwentnie określał siebie mianem „realisty”. Pochodzący z zamożnej, międzynarodowej rodziny, Degas pozostał kawalerem przez całe życie, całkowicie poświęcając się sztuce. Jego wszechstronna twórczość, obejmująca malarstwo olejne, pastele, rzeźby i nowatorskie eksperymenty z fotografią, stanowi kamień milowy w historii sztuki. Złamanie jego kariery nastąpiło po odkryciu wady wzroku podczas wojny francusko-pruskiej, co zmusiło go do adaptacji technik i ostatecznie zaprzestania pracy twórczej w ostatnich latach życia z powodu niemal całkowitej ślepoty.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 1917 roku miał 83 lata.
• Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Malarz, rysownik, rzeźbiarz.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z czołowych przedstawicieli impresjonizmu, mistrz w oddawaniu ruchu, szczególnie tancerek baletowych, oraz innowator w zakresie kompozycji i technik artystycznych.

Podstawowe informacje o Edgarze Degas

Hilaire-Germain-Edgar De Gas, powszechnie znany jako Edgar Degas, przyszedł na świat 19 lipca 1834 roku w Paryżu. Pochodził z zamożnej rodziny o paryskich i kreolskich korzeniach z Nowego Orleanu. Artysta zmarł 27 września 1917 roku w wieku 83 lat w Paryżu, spędzając ostatnie lata życia niemal całkowicie niewidomy. Degas jest jedną z kluczowych postaci nowoczesnej sztuki, powszechnie uznawanym za jednego z głównych przedstawicieli impresjonizmu, choć sam artysta konsekwentnie odrzucał tę etykietę, określając siebie mianem „realisty”. Jego twórczość cechuje wszechstronność, obejmująca malarstwo olejne, rysunki pastelami, rzeźby z brązu, grafiki oraz nowatorskie eksperymenty z fotografią. Jego dziedzictwo artystyczne jest niezwykle bogate i różnorodne, wywierając trwały wpływ na rozwój sztuki.

Życie prywatne i rodzinne Edgara Degas

Pochodzenie i rodzina

Edgar Degas urodził się w zamożnej rodzinie. Jego ojciec, Augustin De Gas, był bankierem, a matka, Célestine Musson De Gas, pochodziła z rodziny kreolskiej z Nowego Orleanu. Rodzina posiadała międzynarodowe powiązania, co mogło kształtować wrażliwość młodego artysty. Pomimo rodzinnego statusu materialnego, Degas nigdy nie żył w nadmiernym luksusie. Jego późniejsza decyzja o sprzedaży majątku i kolekcji dzieł sztuki w celu spłacenia długów brata świadczy o jego poczuciu odpowiedzialności i honoru, jednocześnie podkreślając jego oddanie rodzinie.

Tragedie rodzinne i ich wpływ

Wczesne życie Edgara Degasa naznaczyła rodzinna tragedia – w wieku zaledwie trzynastu lat stracił matkę. To wydarzenie miało głęboki wpływ na jego psychikę i wychowanie. Od tego momentu kluczową rolę w jego rozwoju odegrali ojciec oraz wujowie. Brak matki i męskie grono opiekunów mogło wpłynąć na jego późniejszą, często dystansowaną relację z kobietami oraz specyficzne postrzeganie ról społecznych.

Decyzja o bezżenności

Przez całe swoje życie Edgar Degas pozostał kawalerem i nigdy nie założył własnej rodziny. Ta świadoma decyzja wynikała z jego głębokiego przekonania, że prawdziwy artysta powinien poświęcić się całkowicie sztuce, rezygnując z życia osobistego. Uważał, że zobowiązania rodzinne mogłyby odciągnąć go od pracy twórczej i wpłynąć na jakość jego dzieł. Jego życie prywatne było podporządkowane sztuce, a relacje z innymi ludźmi często nacechowane były pewnym dystansem.

Spłata długów brata i jej konsekwencje

W 1874 roku, po śmierci ojca, Edgar Degas odkrył ogromne długi biznesowe swojego brata René. Aby ratować honor rodziny i uniknąć skandalu, artysta podjął drastyczną decyzję – sprzedał swój dom oraz odziedziczoną kolekcję dzieł sztuki. Konieczność spłaty tych długów zmusiła go do zarabiania na życie wyłącznie ze sprzedaży własnych prac. Wydarzenie to miało znaczący wpływ na jego podejście do komercyjnego aspektu sztuki, wymuszając większą aktywność na rynku i sprzedaż dzieł, co wcześniej nie było jego priorytetem.

Kariera artystyczna Edgara Degas

Edukacja artystyczna

Edgar Degas rozpoczął swoją formalną edukację artystyczną w 1855 roku w prestiżowej paryskiej École des Beaux-Arts. Tam studiował rysunek pod okiem Louisa Lamothe’a, kształcąc się w rygorystycznym stylu akademickim, bliskim jego idolowi, Jean-Auguste-Dominique Ingresowi. Ta wczesna nauka ugruntowała jego doskonałe umiejętności rysunkowe, które stanowiły fundament jego późniejszej, innowacyjnej twórczości. Mimo klasycznego wykształcenia, Degas szybko zaczął poszukiwać własnej, indywidualnej drogi artystycznej.

Studia i inspiracje w Italii

W latach 1856–1859 Edgar Degas przebywał we Włoszech. Okres ten był niezwykle ważny dla jego rozwoju artystycznego, ponieważ miał tam możliwość studiowania dzieł wielkich mistrzów renesansu, takich jak Michał Anioł, Rafael i Tycjan. Analiza ich technik, kompozycji i sposobu przedstawiania ludzkiej anatomii stanowiła dla niego cenne źródło inspiracji i nauki, które później wpłynęły na jego własne podejście do formy i przestrzeni w dziełach.

Debiut w Salonie Paryskim

Debiut Edgara Degasa w oficjalnym Salonie Paryskim miał miejsce w 1865 roku. Zaprezentował wówczas obraz zatytułowany „Scena wojenna z okresu średniowiecza”. Dzieło to przeszło jednak niemal bez echa, nie zdobywając uznania krytyki ani publiczności. Ten pierwszy, nieudany kontakt z oficjalnym obiegiem artystycznym nie zniechęcił artysty, a jedynie utwierdził go w przekonaniu o potrzebie poszukiwania bardziej indywidualnych ścieżek wyrazu artystycznego.

Przełom w tematyce twórczości

Prawdziwy przełom w tematyce twórczości Edgara Degasa nastąpił w 1866 roku. Wówczas wystawił obraz „Upadek dżokeja”, który zasygnalizował jego przejście ku współczesnym tematom i codziennemu życiu. Dzieło to, przedstawiające dynamiczną scenę z wyścigów konnych, pokazało jego zainteresowanie ruchem, perspektywą i momentem uchwyconym w czasie. Ten zwrot ku realizmowi i obserwacji otaczającej rzeczywistości stał się charakterystyczny dla jego późniejszej twórczości.

Rola w organizacji wystaw impresjonistów

Edgar Degas odegrał kluczową rolę w organizacji ośmiu wystaw impresjonistów, które odbywały się w latach 1874–1886. Był jedną z sił napędowych ruchu, choć jego relacje z innymi członkami grupy były często burzliwe i naznaczone nieustannymi kłótniami. Pomimo tych sporów, jego zaangażowanie w organizację tych wydarzeń było nieocenione dla promocji nowego nurtu w malarstwie i stworzenia platformy dla impresjonistów do prezentowania swoich prac poza oficjalnym Salonem Paryskim.

Styl i technika Edgara Degas

Mistrzostwo w rysunku i uchwyceniu ruchu

Edgar Degas był genialnym rysownikiem, którego twórczość obsesyjnie dążyła do uchwycenia ruchu i dynamiki. Jego umiejętność precyzyjnego oddawania gestu, postawy i energii jest widoczna w każdej jego pracy. Ponad połowa jego dorobku artystycznego przedstawia tancerki baletowe, co świadczy o jego szczególnym zainteresowaniu tą formą ruchu i ekspresji. Jego szkice i rysunki stanowią dowód jego niezwykłego talentu w oddawaniu niuansów ludzkiego ciała w ruchu.

Fascynacja tancerkami baletowymi

Tancerki baletowe stanowiły dla Degasa niewyczerpane źródło inspiracji. Fascynowały go nie tylko ze względu na ich dyscyplinę i fizyczność, ale także ze względu na żmudną pracę kulisami, przygotowania i momenty wytchnienia, a nie tylko efektowny występ na scenie. Degas starał się ukazać te artystki w ich codzienności, w chwilach zmęczenia, treningu i skupienia, co nadawało jego obrazom głębię i autentyczność. Jego prace z tego cyklu są ikonami sztuki przedstawiającej balet.

Nowatorskie kadrowanie i punkty widzenia

Wprowadzając do malarstwa nowatorskie kadrowanie, przypominające „migawki” fotograficzne, Degas zrewolucjonizował sposób postrzegania przestrzeni na płótnie. Często ucinał postacie w połowie lub wybierał nietypowe, asymetryczne punkty widzenia, co nadawało jego pracom dynamiki i realizmu. To podejście, inspirowane rozwojem fotografii, pozwalało mu uchwycić ulotne momenty i stworzyć wrażenie przypadkowego spojrzenia na scenę, czyniąc jego obrazy bardziej naturalnymi i wciągającymi.

Ulubione tematy w twórczości

Oprócz baletu, który stanowił jeden z jego najczęściej podejmowanych tematów, Edgar Degas fascynował się również innymi aspektami życia codziennego. Jego ulubionymi motywami były kąpiące się kobiety, wyścigi konne z dżokejami oraz portrety wyróżniające się głębią psychologiczną. W swoich obrazach starał się oddać intymność, naturalność i codzienne czynności, często w sposób, który wcześniej nie był przedstawiany w sztuce. Każdy obraz stanowił studium postaci i ruchu.

Opanowanie techniki pasteli

W dojrzałym okresie swojej twórczości Edgar Degas mistrzowsko opanował technikę pasteli. Nakładając je warstwowo, potrafił osiągnąć niezwykłe efekty, łącząc precyzję linii z ekspresyjnym kolorem. Ta technika pozwoliła mu na swobodne eksperymentowanie z fakturą i światłem, a także na uzyskanie subtelnych przejść tonalnych. Pastele stały się jego ulubionym medium, pozwalającym na szybkie uchwycenie wrażeń i emocji, co było kluczowe w jego dążeniu do oddania dynamiki życia.

Eksperymenty z monotypią

Degas chętnie eksperymentował z różnymi technikami graficznymi, w tym z monotypią. Technika ta polega na malowaniu obrazu na gładkiej powierzchni (np. szkle lub metalowej płycie), a następnie odbijaniu go na papierze. Degas często poprawiał swoje monotypie pastelami, tworząc unikalne efekty wizualne, łącząc delikatność rysunku z intensywnością barw. Te eksperymenty pozwoliły mu na poszerzenie palety środków wyrazu i stworzenie dzieł o niepowtarzalnym charakterze.

Rzeźba w dorobku Edgara Degas

Wczesne i późne rzeźby

Choć rzeźba stanowiła istotną część twórczości Edgara Degasa od lat 80. XIX wieku, za życia artysta wystawił publicznie tylko jedną swoją pracę – „Małą czternastoletnią tancerkę” w 1881 roku. Większość jego rzeźb, liczących około 150 sztuk wykonanych z wosku i gliny, została odkryta i doceniona dopiero po jego śmierci w 1917 roku w jego paryskiej pracowni. Te odkrycia ujawniły kolejny, fascynujący wymiar jego talentu i artystycznych poszukiwań.

Skandal „Małej czternastoletniej tancerki”

Prezentacja rzeźby „Mała czternastoletnia tancerka” w 1881 roku wywołała niemały skandal. Dzieło to, wykonane z niezwykłym realizmem, używało prawdziwych materiałów, takich jak tiulowa spódniczka i satynowa wstążka, co było wówczas niecodziennym podejściem. Realistyczne przedstawienie młodej dziewczyny, bez idealizacji, było dla wielu szokujące i kontrowersyjne, ukazując odwagę Degasa w eksplorowaniu granic sztuki i przedstawiania rzeczywistości.

Odkrycie rzeźb po śmierci artysty

Po śmierci Edgara Degasa w 1917 roku, jego pracownia ujawniła bogactwo jego dorobku rzeźbiarskiego. Odkryto tam około 150 sztuk rzeźb wykonanych z wosku i gliny. Te prace, będące często studiami ruchu i formy, ukazały umiejętność Degasa w modelowaniu materii, która dorównywała jego mistrzostwu w malarstwie. Ich odkrycie było znaczącym wydarzeniem dla świata sztuki, poszerzając wiedzę o wszechstronności artysty.

Pośmiertne odlewy rzeźb w brązie

Aby zachować i udostępnić szerokiej publiczności dorobek rzeźbiarski Edgara Degasa, po jego śmierci podjęto decyzję o odlewaniu jego prac w brązie. Ostatecznie udało się odlać 74 rzeźby, które stały się cennymi obiektami kolekcjonerskimi. Te pośmiertne odlewy pozwoliły na rozpowszechnienie jego trójwymiarowych dzieł, ukazując jego talent i wizję artystyczną w nowym medium, doceniając jego rzeźbiarskie eksperymenty.

Zdrowie i jego wpływ na twórczość

Odkrycie wady wzroku

Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku, kiedy Edgar Degas służył w Gwardii Narodowej, podczas ćwiczeń strzeleckich odkrył, że ma wadę wzroku. To odkrycie było dla niego początkiem długotrwałych problemów ze wzrokiem, które miały znaczący wpływ na jego życie i karierę artystyczną. Wada wzroku stała się jego życiową traumą i powracającym powodem do niepokoju.

Wpływ problemów ze wzrokiem na styl

Postępująca wada wzroku znacząco wpłynęła na ewolucję stylu malarskiego Edgara Degasa. Artysta musiał dostosować swoje techniki i metody pracy do swoich ograniczeń wizualnych. Choć początkowo mógł to być dla niego powód do frustracji, z czasem doprowadziło to do poszukiwania nowych rozwiązań i eksplorowania technik, które były mniej zależne od precyzyjnego widzenia szczegółów.

Zmiana technik malarskich

Problemy ze wzrokiem Degasa pogorszyły się drastycznie po 1890 roku. Ta sytuacja zmusiła go do porzucenia malarstwa olejnego, które wymagało dużej precyzji i dobrego widzenia, na rzecz pasteli i rzeźby. Te techniki pozwalały mu na tworzenie dzieł bardziej „na dotyk”, gdzie kształt i forma odgrywały większą rolę niż subtelne detale kolorystyczne. Pozwoliło mu to kontynuować pracę twórczą pomimo postępujących trudności z widzeniem.

Całkowite zaprzestanie pracy artystycznej

Około 1912 roku, z powodu niemal całkowitej utraty wzroku, Edgar Degas był zmuszony całkowicie zaprzestać pracy artystycznej. Ta sytuacja musiała być dla niego ogromnym ciosem, biorąc pod uwagę jego całkowite poświęcenie dla sztuki. Ostatnie lata życia spędził w niemal całkowitej ciemności, co kontrastowało z bogactwem wizualnym, które sam potrafił stworzyć na swoich płótnach. Mimo to, jego dziedzictwo artystyczne pozostało żywe.

Kontrowersje i poglądy Edgara Degas

Trudny charakter i konflikty

Edgar Degas był znany ze swojego trudnego, kłótliwego charakteru, co często prowadziło do konfliktów z otoczeniem. Posiadał konserwatywne poglądy społeczne, które nie zawsze znajdowały odzwierciedlenie w jego sztuce, ale wpływały na jego relacje z innymi. Wielu przyjaciół ostatecznie opuściło artystę z powodu jego trudnego usposobienia i nieustępliwych opinii. Jego osobowość często stanowiła wyzwanie dla osób z nim współpracujących.

Uprzedzenia antysemickie i sprawa Dreyfusa

Skandal wokół sprawy Dreyfusa, który wstrząsnął francuskim społeczeństwem pod koniec XIX wieku, ujawnił silne uprzedzenia antysemickie Edgara Degasa. Jego stanowisko w tej sprawie doprowadziło do zerwania kontaktów z wieloma jego żydowskimi przyjaciółmi i współpracownikami. Ta kwestia rzuca cień na jego postać, ukazując złożoność jego charakteru i poglądów, które nie zawsze były zgodne z postępującymi ideami społecznymi.

Pseudonaukowe teorie i „Fizjonomie przestępców”

Edgar Degas interesował się pseudonaukowymi teoriami, co znalazło odzwierciedlenie w jego serii „Fizjonomie przestępców” z 1881 roku. W ramach tego projektu analizował rysy twarzy skazanych morderców, wierząc w rzekomą wrodzoną skłonność do zbrodni, którą można odczytać z wyglądu człowieka. Takie podejście ilustruje jego skłonność do nietypowych, czasem kontrowersyjnych zainteresowań, które jednak nie wpłynęły bezpośrednio na jego warsztat artystyczny, choć świadczą o jego poszukiwaniach interpretacji ludzkiej natury.

Kluczowe daty w życiu i karierze Edgara Degas

Kluczowe cechy stylu i techniki Edgara Degas

• Mistrzowskie opanowanie rysunku, obsesyjne dążenie do uchwycenia ruchu.
• Ponad połowa dorobku artystycznego przedstawia tancerki baletowe.
• Nowatorskie kadrowanie, przypominające „migawki” fotograficzne.
• Częste stosowanie nietypowych, asymetrycznych punktów widzenia.
• Ulubione tematy: baletnice, kąpiące się kobiety, wyścigi konne, portrety psychologiczne.
• Mistrzowskie wykorzystanie techniki pasteli, nakładanych warstwowo.
• Łączenie precyzji linii z ekspresyjnym kolorem.
• Eksperymenty z monotypią, często poprawianą pastelami.

Rzeźbiarski dorobek Edgara Degas

• Rzeźba ważną częścią twórczości od lat 80. XIX wieku.
• Za życia wystawiono tylko jedną pracę: „Małą czternastoletnią tancerkę” (1881).
• „Mała czternastoletnia tancerka” wywołała skandal ze względu na użycie prawdziwych materiałów i realizm.
• Po śmierci odkryto około 150 rzeźb z wosku i gliny.
• Po śmierci odlanow 74 rzeźby w brązie dla celów kolekcjonerskich.

Wpływ problemów zdrowotnych na twórczość

• Wada wzroku odkryta w 1870 roku stała się traumą.
• Wpływ na ewolucję stylu malarskiego.
• Po 1890 roku problemy ze wzrokiem zmusiły do porzucenia malarstwa olejnego na rzecz pasteli i rzeźby.
• Około 1912 roku niemal całkowita utrata wzroku spowodowała zaprzestanie pracy artystycznej.

Kontrowersyjne aspekty życia i poglądów

• Znany z trudnego, kłótliwego charakteru i konserwatywnych poglądów społecznych.
• Sprawa Dreyfusa ujawniła silne uprzedzenia antysemickie.
• Seria „Fizjonomie przestępców” (1881) analizowała rysy twarzy morderców w oparciu o pseudonaukowe teorie.

Edgar Degas, wybitny francuski artysta, swoją niekonwencjonalną wizją świata i mistrzostwem technicznym na zawsze odmienił oblicze sztuki. Jego nieustanne dążenie do uchwycenia ruchu i emocji, zwłaszcza w przedstawieniach tancerek baletowych, a także innowacyjne podejście do kompozycji i perspektywy, uczyniło go postacią przełomową. Mimo życiowych trudności, takich jak postępująca wada wzroku, Degas pozostawił po sobie bogate dziedzictwo, które wciąż fascynuje i inspiruje kolejne pokolenia twórców.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Edgar_Degas